Многумина би претпоставиле дека на најголем ризик од заболувања поврзани со зрачење се изложени здравствените работници или вработените во нуклеарната индустрија. Меѓутоа, ново големо истражување покажа сосема поинаква слика. Анализата објавена во угледното медицинско списание „JAMA Internal Medicine“ откри дека најголема поврзаност со смртноста од одредени видови рак имале стјуардесите и стјуардите, додека пилотите се нашле на второто место.

Научниците предводени од Вишал Пател, хирург и истражувач од Медицинскиот факултет на Универзитетот Харвард, анализирале податоци од американските потврди за смрт на дури 12,7 милиони лица кои починале меѓу 2020 и 2024 година. Во истражувањето биле опфатени вкупно 503 различни професии.

Важно е да се нагласи дека истражувањето не докажало дека зрачењето директно предизвикало рак кај одредени лица. Наместо тоа, научниците ги споредиле видовите рак меѓу различните професии. Во една група ги вклучиле карциномите за кои е познато дека изложеноста на јонизирачко зрачење може да го зголеми ризикот од развој на болеста. Меѓу нив се ракот на дојка, тироидната жлезда и простатата, леукемијата, мултипниот миелом, како и меланомот. Сите останати видови рак биле анализирани одделно.

Резултатите покажале дека кај стјуардесите и стјуардите уделот на смртни случаи од овие видови рак бил дури 50 отсто повисок отколку кај припадниците на останатите професии, додека кај пилотите бил 36 отсто повисок.

Интересно е што, кога биле анализирани сите останати видови рак, авионскиот персонал не отстапувал од просекот. Со други зборови, зголемениот ризик бил специфичен токму за видовите рак што се поврзуваат со изложеност на зрачење. Според овој показател, стјуардесите, стјуардите и пилотите се нашле дури и пред вработените во нуклеарната медицина, како што се радиолошките технолози.

Епидемиолозите Кетрин М. Олсен од Универзитетот во Квинсленд и Кен Карипидис од Австралиската агенција за заштита од зрачење и нуклеарна безбедност, кои не учествувале во истражувањето, сметаат дека резултатите ја поддржуваат претпоставката дека професионалната изложеност на зрачење може да има важна улога.

„Оваа специфичност ја поддржува претпоставката дека во основата на забележаното зголемување е професионалната изложеност на зрачење, а не факторите поврзани со начинот на живот или социоекономската положба“, напишале тие во стручен коментар објавен заедно со истражувањето.

Зошто летањето е поврзано со поголема изложеност?

Земјината атмосфера природно ги штити луѓето од космичкото зрачење што доаѓа од вселената. Меѓутоа, колку авионот се наоѓа на поголема височина, толку оваа заштита е послаба. Изложеноста е поголема и на рутите што минуваат поблиску до половите отколку на оние поблиску до екваторот, а вкупната доза се зголемува со бројот на часови поминати во воздух.

Според процените на истражувачите, членовите на летачкиот персонал во САД годишно примаат меѓу 3 и 6 милисиверти космичко зрачење. За споредба, патник кој во текот на една година ќе оствари десет повратни летови низ САД прима приближно 0,4 милисиверти. Поради тоа, пилотите, како и стјуардесите и стјуардите, се меѓу професионалните групи кои во текот на работата примаат најголеми годишни дози јонизирачко зрачење.

Авторите предупредуваат дека космичкото зрачење веројатно не е единствениот фактор. Врз здравјето на летачкиот персонал може да влијае и ултравиолетовото зрачење што продира низ прозорците на авионот, особено во пилотската кабина, како и честите ноќни летови, работата во смени и нарушувањата на циркадијалниот ритам.

Поради тоа, истражувачите сметаат дека годините поминати во оваа професија треба да се земаат предвид при превентивните лекарски прегледи. Тие предлагаат и поголемо внимание на редовните прегледи на кожата, како и на скринингот за рано откривање рак на дојка кај стјуардесите и жените пилоти.

Иако ова истражување не докажува причинско-последична поврзаност меѓу космичкото зрачење и ракот, неговите резултати отвораат важни прашања за заштитата на авионскиот персонал. Научниците сметаат дека токму поради нивото на професионална изложеност треба да се разгледаат дополнителни мерки за следење и заштита на здравјето на луѓето кои голем дел од својот работен век го поминуваат на големи височини.