Во продолжение дознајте зошто стапките на преживување се зголемуваат и што можете да направите за да го намалите сопствениот ризик.

Рекордни стапки на преживување од рак

Податоците засновани на сите дијагнози на рак во периодот 2015 – 2021 година покажуваат историски најдобри резултати. За споредба, во текот на 1970-тите само половина од заболените живееле најмалку пет години по дијагнозата, додека тој удел во 1990-тите изнесувал 63%. Денес резултатите се уште значително подобри.

Најголем напредок е забележан кај потешките и посмртоносни форми на рак, како што се мултиплиот миелом, ракот на црниот дроб и ракот на белите дробови.

Како што за „Everyday Health“ истакнува д-р Џоел Салцман, онколог од клиниката „Cleveland“, ракот сè помалку се доживува како смртна пресуда, а сè повеќе како хронична состојба што може да се контролира.

Зошто луѓето денес живеат подолго со рак?

Според д-р Ариф Камал од Американското друштво за борба против ракот, постојат неколку клучни причини за овој напредок.

1. Порано откривање на болеста

Благодарение на проширените програми за скрининг, ракот сè почесто се открива во рана фаза, кога шансите за излекување се значително поголеми. Ова особено се однесува на ракот на грлото на матката, дебелото црево, дојката и белите дробови, кои заедно сочинуваат околу половина од сите дијагностицирани карциноми.

Со други зборови, голем дел од најчестите форми на рак денес може да се открие порано и поуспешно да се лекува, што им овозможува на луѓето подолг и поквалитетен живот.

2. Напредни терапии, вклучувајќи имунотерапија

Современите терапии, особено имунотерапијата, го користат сопствениот имунолошки систем за борба против клетките на ракот. Кај некои болести резултатите се извонредни – на пример, кај мултиплиот миелом стапката на петгодишно преживување се зголемила од 32% во средината на 1990-тите на дури 62% до 2021 година.

Имунотерапијата денес се применува кај бројни видови рак, а во помал процент од случаите довела и до целосно излекување на болести што некогаш се сметале за неизлечиви.

3. Помалку пушење

Пушењето во САД е во постојан пад, што позитивно влијае на намалувањето на смртноста од рак. Сепак, ракот на белите дробови и понатаму е водечка причина за смрт од малигни болести и се проценува дека во 2026 година ќе одземе повеќе животи отколку ракот на дебелото црево и панкреасот заедно.

Предизвиците и понатаму постојат

И покрај подоброто преживување, бројот на заболени од некои чести видови рак и понатаму расте. Тоа ги вклучува ракот на дојката, ендометриумот, панкреасот, меланомот и ракот на простатата.

Проценките велат дека во 2026 година ќе бидат дијагностицирани повеќе од 2,1 милион нови случаи на рак, како и повеќе од 626.000 смртни исходи.

Исто така, и понатаму постојат изразени расни и етнички нееднаквости. На пример, автохтоните жители на САД имаат највисока вкупна стапка на смртност од рак, речиси двојно повисока од белата популација кај ракот на бубрезите, црниот дроб, желудникот и грлото на матката.

Црните жени почесто добиваат дијагноза на рак на дојката во подоцнежна фаза на болеста и имаат највисока стапка на смртност од рак на дојката меѓу сите групи. Дополнителен предизвик претставува достапноста на здравствената заштита, особено во руралните подрачја и кај лицата со понизок имотен статус.

Како можете да го намалите ризикот од рак?

Иако на некои фактори на ризик не можете да влијаете, сепак можете да направите многу за да ја намалите веројатноста за развој на болеста. Докажано е дека здравиот начин на живот и редовните прегледи навистина спасуваат животи.

Експертите препорачуваат да:

- јадете исхрана богата со овошје, зеленчук, интегрални житарки и здрави масти

- го ограничите внесот на црвено месо, шеќер и индустриски преработена храна

- редовно се занимавате со физичка активност

- обезбедите доволно сон

- управувате со стресот

- негувате квалитетни односи со семејството и пријателите

- редовно одите на препорачаните превентивни прегледи.

Покрај тоа, важно е и да се поддржуваат научните истражувања и клиничките испитувања, бидејќи тие овозможуваат развој на нови терапии. Во моментов, во клинички испитувања се вклучува само мал дел од заболените, иако токму тие често отвораат врата кон понапредно лекување.