Под Алпите се крие огромна мрежа од тунели која не е изградена само за да ги направи патувањата побрзи, туку и за да ги заштити планините од сè поголемиот број камиони, загадувањето и емисиите на штетни гасови.

Повеќе од 2.000 километри тунели под земја

Швајцарија располага со повеќе од 1.400 тунели, чија вкупна должина надминува 2.000 километри. Во таа мрежа има железнички и патни тунели, но и подземни премини наменети за водоводната и енергетската инфраструктура.

Најголем и најпознат дел од системот е проектот „Нова железничка врска низ Алпите“ (NRLA). Него го сочинуваат три големи базни тунели – Лешберг, Готард и Ценери – кои им овозможуваат на возовите да минуваат под планините по речиси рамна траса.

Особено се издвојува Готардскиот базен тунел, долг 57 километри, кој денес е најдолгиот железнички тунел во светот. На патничките возови им се потребни околу 20 минути за да го поминат.

Главната цел не била пократко патување

Иако новите тунели значително го скратуваат времето на патување и овозможуваат побрз сообраќај меѓу северот и југот на Европа, нивната најважна улога не е удобноста на патниците.

Швајцарија овој проект го осмислила со цел што поголем дел од товарниот сообраќај да го префрли од автопатиштата на железницата. Со тоа се намалува бројот на камиони кои секојдневно минуваат низ чувствителните алпски долини, со што се зачувува природата и се подобрува квалитетот на воздухот.

Помалку камиони, помалку загадување

Во текот на претходните децении низ Алпите минувал огромен број тешки камиони. Дизел моторите дополнително го загадувале воздухот во тесните долини, ја зголемувале бучавата и ризикот од сообраќајни несреќи на планинските патишта.

Затоа швајцарските граѓани во деведесеттите години ја поддржале „Алпската иницијатива“, со која државата одлучила долготрајниот транспорт на стока да го префрли на железницата.

Изградбата на рамни тунели им овозможила на товарните возови да превезуваат повеќе стока со значително помала потрошувачка на енергија, бидејќи повеќе не мора да совладуваат големи нагорнини.

Според европски анализи, железничкиот транспорт троши приближно пет пати помалку енергија по тон превезена стока отколку патниот сообраќај, додека емисиите на гасови со ефект на стаклена градина се околу четири пати помали.

Денес, железницата го носи најголемиот дел од товарот

Покрај изградбата на тунелите, Швајцарија вовела и посебна такса за тешките товарни возила која зависи од поминатата километража. Таквата политика дополнително ги поттикнала компаниите да ја пренесуваат стоката со железница.

Резултатите се видливи. Денес повеќе од 72 отсто од товарот што ги преминува Алпите се транспортира со возови.

Во 2018 година низ швајцарските Алпи поминале околу 941.000 камиони, што претставува пад од приближно една третина во споредба со 2000 година.

Анализите покажуваат дека без ваква стратегија низ Алпите би минувале стотици илјади дополнителни камиони годишно, со значително поголеми емисии на јаглерод диоксид.

Сепак, властите сметаат дека работата сè уште не е завршена. Сè уште околу 880.000 камиони годишно ги користат алпските патишта, што е повеќе од целта што државата ја поставила.

Градба со што помало влијание врз природата

Изградбата на ваквите тунели претставувала огромен градежен потфат. За време на работите на Готардскиот базен тунел биле ископани околу 28 милиони тони карпи, додека биле вградени огромни количини бетон.

За да се намали влијанието врз околината, голем дел од градежниот материјал бил транспортиран со железница или со бродови. Машините на градилиштата користеле филтри за честички, отпадните води пред испуштање биле пречистувани, а локалните населби биле заштитени од прашина и бучава.

По завршувањето на работите биле обновени речните брегови, уредени природните корита на потоците и обновени сувозидите со цел создавање нови живеалишта за влекачи и други мали животни.

Важна заштита и од климатските промени

Подземната инфраструктура носи и дополнителна отпорност на климатските промени.

Тунелите и заштитните галерии ги штитат железничките линии и патиштата од лавини, одрони и свлечишта. Бидејќи екстремните врнежи стануваат сè почести, ваквите решенија овозможуваат клучните сообраќајни врски да останат функционални дури и кога површинските патишта се блокирани.

Пример што го проучува цела Европа

 Швајцарскиот систем не настанал преку ноќ. Неговата изградба е резултат на децениско планирање, политички консензус и стабилно финансирање кое овозможува долгорочни инвестиции во железничката инфраструктура.

Стручњаците сметаат дека искуството на Швајцарија може да биде драгоцено и за други европски држави кои се соочуваат со загушени автопатишта, растечки емисии и потреба да го направат сообраќајот поодржлив.

Сепак, предупредуваат дека самите тунели не се доволно решение. Вистинскиот ефект се постигнува дури кога се комбинираат со силни инвестиции во железницата, економски мерки кои го обесхрабруваат прекумерниот патен транспорт и политики што го поттикнуваат користењето на поеколошки начини на превоз на стока, пренесува „CNN“.