За многумина од нас денот започнува така што ги отвораме очите, а уште во полусон го земаме телефонот. Истото го правиме и пред спиење – бескрајно скроламе низ „TikTok“, видеата на „Instagram“ и „YouTube“.

Секундите стануваат минути, минутите стануваат часови.

Но, што е тоа што нè привлекува толку силно?

Истражувачи од Универзитетот во Бајројт анализирале 42 научни студии со речиси 30.000 учесници, претежно деца и млади.

Тие откриле три клучни принципи што ги користат алгоритмите на сите социјални мрежи.

Прво, содржината што ја гледате е персонализирана токму за вас, додека другите корисници добиваат сосема поинаков избор на видеа.

Второ, гледањето може да продолжи бесконечно, а никогаш не можете точно да предвидите кое видео ќе следува.

Трето, со едноставно движење на прстот веднаш го прекинувате тековното видео и започнувате ново.

Тоа е суштински различно од традиционалните медиуми, како што е телевизијата, па дури и од начинот на кој функционираа социјалните мрежи во нивните почетоци.

„Задната страна на „TikTok“ е масивен суперкомпјутер насочен директно кон вашиот мозок. Тој е трениран врз основа на однесувањето на три милијарди човечки примати“, вели Аза Раскин од Центарот за хумана технологија во Сан Франциско.

Тој за „DW“ зборува за „економијата на вниманието“, која денес претставува клучен елемент на современиот капитализам – најважно е да се задржи вниманието на луѓето.

„Тоа всушност е трка до најдлабоките делови на вашиот мозок. Ако не ве задржи „TikTok“, тогаш ќе ве задржи „Facebook“, „Instagram“ или некоја друга платформа.“

Колку сакаш – толку има

Научниците одамна знаат дека кратките видеа на почетокот особено му годат на мозокот бидејќи брзо и лесно обезбедуваат доза допамин.

„Подвижните слики и онака се мамка за мозокот на цицачите“, вели Ана Лембке, професорка по психијатрија на Универзитетот „Stanford“ и авторка на книгата „Допаминска нација“.

„Краткото видео е уште посилна форма на стимул, па затоа создава и поголема зависност. Тоа води до бескрајно поврзување на видеата, слично како кога некој пали цигара по цигара. Откако ќе започнете, многу тешко е да престанете, дури и кога тоа го сакате“, објаснува Лембке.

Понуда што никогаш не завршува

Како и коцкањето, кратките видеа претставуваат неприроден стимул за мозокот, кој се преплавува со допамин – невротрансмитер што се ослободува кога доживуваме нешто пријатно и нè поттикнува повторно да го направиме истото.

Но, мозокот се брани од прекумерното количество допамин. Клетките постепено го намалуваат бројот на рецептори за чувство на задоволство.

Ние бараме уште повеќе содржина, а мозокот сè потешко се задоволува.

„Потребни ни се сè повеќе видеа, не за да се чувствуваме одлично, туку само за да се чувствуваме нормално“, вели научничката.

„Полека ја губиме способноста да уживаме во работи што носат побавна и поскромна награда – како што се зајдисонце, вечер помината со пријатели или читање добра книга.“

Порано или подоцна, многумина завршуваат така што, како зомби, бескрајно скролаат низ видеа. Во потрага по нова доза допамин, овој процес ги исцрпува до крајност.

„Само за тебе“

Важно е што ова „кино“ нема крај, но уште поважно е што содржините се избрани „само за нас“, вели Бен Реин, научник кој го проучува мозокот.

Тој алгоритмот на „TikTok“ го опишува како:

„Систем што спроведува илјадници мали експерименти врз вас и побрзо од вас учи каква содржина најдолго ве задржува пред екранот.“

Лембке додава дека алгоритмот така создава „совршена дрога“ за секој поединец.

„Фактот што видеата секогаш се нови ја победува досадата“, вели таа.

„А нивната непредвидливост го активира делот од мозокот задолжен за истражување, кој еволуирал за да бидеме упорни во сурови средини каде што ресурсите биле ретки и неизвесни, па затоа станувале уште повредни кога конечно ќе ги пронајдеме.“

Што нè очекува понатаму?

Во 42-те студии што ги анализирале научниците од Бајројт веднаш биле забележани неколку проблеми.

Кај испитаниците биле утврдени:

• потешкотии со концентрацијата,

• намален капацитет на работната меморија,

• поголемо ниво на анксиозност и депресија,

• послаба самоконтрола,

• модели на зависност.

„Сепак, сè уште нема доволно докази за со сигурност да се тврди дека платформите со кратки видеа предизвикуваат таканаречено „гниење на мозокот“ („brainrot“) или екстремни допамински ефекти“, вели за „DW“ Марлене Ебстер, главната авторка на студијата.

Затоа таа не се залага за забрани, туку за тоа младите подобро да разберат како функционира мозокот, а како алгоритмите.

Реин, автор на книгата „Зошто на мозокот му се потребни пријатели“, смета дека следниот чекор ќе биде уште поагресивна персонализација на содржината со помош на вештачка интелигенција.

„Како што системите за препорака стануваат сè подобри, а вештачката интелигенција сè повеќе може да создава или приспособува содржина за секој поединец во реално време, јазот меѓу она во што би уживале и она што навистина ви се прикажува ќе станува сè помал“, вели тој.

Раскин, пак, смета дека „не сме ни блиску до врвот на индустријата на вниманието“.

„Моќта на генеративната вештачка интелигенција да го максимизира вниманието – од синтетички медиуми до персонализирани синтетички односи – е незамисливо поголема од кој било облик на психолошки инженеринг што досега сме го познавале.“