Најновата студија од Јапонија носи револуционерно и целосно природно решение. Истражувачите открија дека само 20 минути изложеност на светлина пред да се разбудите можат драстично да ја намалат утринската поспaност и заморот. Додека медицината претходно се занимаваше со овој феномен исклучиво во лабораториски услови, оваа студија му пристапува на проблемот преку архитектурата и дизајнот на животниот простор – со цел научните сознанија да се применат во нашите домови.

Како светлината пред будењето влијае врз организмот?

Во студијата објавена во престижното научно списание „Building and Environment“, тим истражувачи предводен од д-р Даисуке Мацушита, професор на Одделот за дизајн на животната средина на Метрополитен универзитетот во Осака, тестирал три утрински сценарија:

• изложеност на природна светлина од самото изгрејсонце па сè до будењето;

• изложеност на природна светлина точно 20 минути пред будењето;

• целосен мрак пред будењето (без природна светлина).

Резултатите биле изненадувачки. Групата која спиела во целосен мрак чувствувала најголем утрински замор. Меѓутоа, од двете групи кои биле изложени на светлина, најдобри резултати и најмало ниво на замор покажала групата која била изложена на светлина само 20 минути пред будењето.

Зошто повеќе светлина не значи и подобро?

„Времето на изгрејсонце варира во зависност од годишното време и регионот, како и од насоката во која се свртени прозорците на спалната соба“, објаснува д-р Мацушита. „Во Јапонија сонцето во лето изгрева околу 5 часот наутро, а во зима околу 7 часот. Нашиот модерен живот диктира фиксно време за работа и обврски, без оглед на природата. Светлината рано наутро може премногу да го ослаби сонот, а 5 часот наутро е прерано за будење за повеќето луѓе. Изложеноста на светлина за време на длабокиот сон всушност го нарушува неговиот квалитет, па затоа селективните 20 минути непосредно пред будењето се оптимален избор“.

Анатомија на будењето: Што се случува во мозокот?

Влијанието на утринската светлина врз организмот го контролира нашиот циркадијален ритам – внатрешниот биолошки часовник кој им сигнализира на органите кое доба од денот е надвор.

„Природната светлина обезбедува најсилен и најстабилен сигнал за нашиот циркадијален часовник, овозможувајќи оптимален ритам на хормоните, расположението и однесувањето“, истакнува д-р Алисон Брејгер, невронаучник и водечки воен експерт за спиење во Армијата на САД.

Д-р Дејвид Бенавидес, специјалист по медицина на спиењето од Медицинскиот факултет на Харвард, објаснува дека, иако нашиот биолошки часовник е генетски програмиран, светлината е најважниот надворешен фактор што може да го помести и насочи.

„Правилното управување со овој процес драматично ги подобрува нивото на енергија и расположението“.

Медицински консензус за здравјето на срцето: Важноста на биолошкиот часовник ги надминува обичната утринска намуртеност и замор. Американското здружение за срце (AHA) објави научен проглас во кој се нагласува дека здравото спиење не подразбира само доволно часови сон, туку и неговата редовност, времето на легнување и усогласеноста со циркадијалниот ритам. Хроничното нарушување на овој ритам докажано го зголемува ризикот од хипертензија, дијабетес тип 2, дебелина и срцеви заболувања.

Може ли вештачката светлина да го замени сонцето?

Во идеални услови, некој ќе нѝ ги крене ролетните или ќе ги отвори завесите точно 20 минути пред будењето. Меѓутоа, малкумина ја имаат таа можност, а за време на облачните зимски месеци или во соби со помалку прозорци, тоа е речиси невозможно.

Тука настапуваат „sunrise“ будилниците (симулатори на изгрејсонце). Наместо стресен и ненадеен звучен аларм, овие уреди постепено ја исполнуваат просторијата со светлина во период од 20 до 30 минути, имитирајќи изгрејсонце и достигнувајќи максимален интензитет во минутата кога треба да станете.

Дали тие се подеднакво ефикасни?

Научен став: Природната светлина секогаш е најдобриот избор. Д-р Мацушита нагласува дека луѓето еволутивно се приспособени на спектарот и фреквенцијата на природната светлина, што вештачките извори не можат целосно да го репродуцираат во поглед на квалитетот на влијанието врз сонот.

Практична алтернатива: Сепак, и д-р Брејгер и д-р Бенавидес се согласуваат дека овие будилници се исклучително корисна и ефикасна замена, особено во текот на есента и зимата.

Златниот совет на д-р Бенавидес: Без оглед на тоа како сте се разбудиле, обидете се да излезете на природна светлина во рок од 30 до 60 минути по будењето и да поминете најмалку 15 минути надвор. Тоа ќе испрати јасен сигнал до вашиот мозок дека денот започнал и ќе ве подготви за мирен сон следната ноќ.