Овој систем, кој долго време беше обвиен со вел на тајност, сега повторно се споменува, особено во период на растечка глобална нестабилност, предизвикувајќи загриженост и поттикнувајќи расправи за нуклеарната доктрина и одвраќањето.

Иако Русија со години избегнуваше официјално да го потврди неговото постоење, или дури го негираше, изјавите на високи функционери и анализите на експерти укажуваат на тоа дека еден од најзастрашувачките реликти на Студената војна и натаму се наоѓа во состојба на приправност, подготвен да гарантира одмазда дури и во најекстремни околности, пишува „Euronews“.

Неодамна Дмитриј Медведев, заменик-претседателот на Советот за безбедност на Русија, упати јасно предупредување до Западот, потсетувајќи на постоењето на легендарниот систем „Мртва рака“. Предупредувањето доаѓа во контекст на растечки тензии, во момент кога се разгледуваат различни мировни планови за решавање на глобалните кризи, додека нуклеарните сили одржуваат високо ниво на нуклеарна подготвеност. Според пишувањето на Би-би-си, неговата изјава служи како потсетник на рускиот капацитет за одмазда, дури и во услови на „нуклеарен Армагедон“.

Систем дизајниран за „судниот ден“

Системот „Мртва рака“, познат и под кодното име „Периметар“, претставува полуавтоматски или, попрецизно, автоматизиран систем за контрола на нуклеарното оружје, дизајниран да активира масовен нуклеарен одмазднички напад во случај раководството на земјата да биде елиминирано со првиот удар на непријателот. Неговото потекло датира од доцната ера на Студената војна, конкретно од седумдесеттите и осумдесеттите години, кога Советскиот Сојуз барал начин да обезбеди „загарантирана одмазда“ (Mutual Assured Destruction – MAD), дури и во најлошото можно сценарио.

Како што објаснува Федерацијата на американски научници (FAS), „Периметар“ не е целосно автоматски систем што неконтролирано би лансирал проектили. Наместо тоа, тој е замислен како „последна шанса“, осигурителен систем што би ја презел контролата врз лансирањето ако централниот воен команден синџир биде онеспособен. Неговата цел е да отстрани секаков сомнеж кај потенцијалниот агресор во способноста на Русија да возврати удар, правејќи го превентивниот напад бесмислен.

Како функционира и кои се условите за активирање?

Системот „Периметар“ е сложена мрежа од сензори, комуникациски системи и командни ракети. Се активира од длабоко вкопани, заштитени бункери со кои управува специјализиран персонал. За неговото функционирање и потенцијално активирање на масовен нуклеарен одмазднички удар, истовремено мора да бидат исполнети следниве клучни услови:

Авторизација и претходна активација – системот не може да се активира без претходна авторизација. Тоа значи дека руското воено-политичко раководство, во период на криза, морало свесно да го вклучи „Периметар“ во режим на приправност. Оваа фаза спречува случајно или неовластено активирање.

Губење на комуникацијата и „отсекување на главата“ - клучен индикатор е прекинот на комуникацијата со највисокото воено и политичко раководство. Системот би детектирал отсуство на сигнал од највисоките командни центри, што би се протолкувало како доказ дека раководството е елиминирано во првиот удар. Според анализа објавена во „Bulletin of the Atomic Scientists“, токму оваа „недостасувачка глава“ е клучниот тригер.

Потврда на нуклеарен удар: независни сензори – вклучувајќи сеизмографски детектори, радијациски монитори и оптички сензори за детекција на светлосни блесоци, мора да потврдат дека дошло до нуклеарни експлозии на руска територија. Овие сензори се распоредени низ целата земја и примаат податоци од системите за рано предупредување, вклучително и од сателити. Дури кога сите овие параметри ќе се совпаднат и системот ќе потврди дека нападот е масовен и дека не постои човечка команда што би одговорила, процесот на одмазда би се активирал.

Ако се исполнат сите наведени услови, „Периметар“ автоматски би лансирал специјални командни ракети. Овие ракети не носат нуклеарни боеви глави, туку се опремени со моќни радио-предаватели. Тие би летале над Русија, емитувајќи шифрирани команди за лансирање до сите преостанати интерконтинентални балистички ракети (ICBM) и до другиот нуклеарен арсенал што го преживеал првиот удар. На тој начин, дури и без човечка интервенција од земја, Русија би обезбедила масовна нуклеарна одмазда.

Загарантирана одмазда

Постоењето на системот „Мртва рака“ служи како краен механизам за одвраќање. Неговата цел не е да биде употребен, туку да го убеди секој потенцијален агресор дека првиот нуклеарниот удар не би имал смисла, бидејќи неизбежно би бил проследен со разорна одмазда, без оглед на судбината на руското раководство. Оваа доктрина, позната како „загарантирана одмазда“, е темел на нуклеарното одвраќање од ерата на Студената војна.

Како што наведуваат експертите за нуклеарно вооружување од „Carnegie Endowment for International Peace“, „Мртва рака“ претставува симбол на крајната мерка во нуклеарното војување, механизам што обезбедува дека дури и во најлошото сценарио на уништување на командните структури, нуклеарниот одговор не би изостанал. Неговото повремено спомнување во јавноста, како што го направи Медведев, служи да ја потсети глобалната заедница на длабочината и сложеноста на руската нуклеарна доктрина и на опасностите од ескалација на конфликтите во нуклеарната ера.