Меѓу видовите што се проучуваат во рамките на проектот „ALIENA“ е и морскиот орев, ребраш со потекло од западниот Атлантик, кој денес живее и во Јадранското Море.
Научниците од Институтот Руџер Бошковиќ заедно со партнерите во проектот „ALIENA“, следат каде во Јадранот се појавуваат и како се шират странските видови, од кои некои можат да го менуваат морскиот екосистем. Истовремено, тие развиваат заеднички систем за следење и рано предупредување, соопштија од Институтот.
Странските или алохтони видови се организми кои се нашле надвор од своето природно подрачје на распространетост, најчесто како последица на човечкото дејствување, на пример преку баластните води на бродовите или прикачени на нивните трупови. Не сите странски видови се инвазивни, но проблемот настанува кога ќе се населат, ќе се прошират и ќе почнат штетно да влијаат врз автохтоните организми, екосистемите или економските активности, наведуваат од Институтот Руџер Бошковиќ.
„На пример, ако користат ист извор на храна, за домашните видови останува помалку, што е особено важно за видовите како ситната сина риба, ресурс што се користи со векови“, објаснува д-р Даниела Мариќ Пфанкухен од Центарот за истражување на морето во Ровињ при Институтот Руџер Бошковиќ.
Меѓу видовите што се проучуваат во рамките на проектот „ALIENA“ е морскиот орев, ребраш со потекло од западниот Атлантик, кој денес е присутен и во Јадранот. Тој се храни со зоопланктон, важна алка во синџирот на исхрана, па неговите големи популации можат дополнително да го зголемат притисокот врз изворите на храна од кои зависат домашните видови риби.
Поради тоа, научниците настојуваат да утврдат каде се појавуваат странските видови, колку се бројни, како се шират и со каква брзина. Раното откривање им остава повеќе време на надлежните институции за процена на ризикот и преземање соодветни мерки, истакнуваат научниците.
Во рамките на проектот „ALIENA“ („ALIgning Efforts to control Non-indigenous species in the Adriatic sea“), научници и институции од Хрватска и Италија работат на создавање заедничка база на знаење и поусогласен систем за следење на странските видови во Јадранот. Теренските набљудувања се поврзуваат со компјутерски модели кои проценуваат кога условите во животната средина се поволни за присуство и ширење на одредени странски видови.
Првата верзија на прогностичките алатки веќе е развиена, а моделите се проверуваат со податоци собрани за време на пилот-истражувањата спроведени во четири области во Јадранот.
Во истражувањата се применуваат и молекуларни методи со кои можат да се откријат организми што, поради нивната големина, малата бројност или сличноста со други видови, тешко можат да се препознаат со традиционалните методи.
Мариќ Пфанкухен истакнува дека откривањето видови кои претходно не биле регистрирани не значи нужно дека тие се нови или инвазивни, бидејќи некои можеби и порано живееле во Јадранот, но со претходно користените методи не било можно да бидат препознаени.
Во следењето можат да учествуваат и граѓаните, кои фотографии од непознати или невообичаени морски организми, заедно со податоци за местото и времето на нивното забележување, можат да ги пријават преку апликацијата „Crafting the Sea“.
Проектот „ALIENA“ се спроведува во рамките на програмата „Interreg Италија-Хрватска 2021 – 2027“, а неговата вкупна вредност изнесува 2,62 милиони евра, од кои околу 2,1 милион евра се финансираат од Европскиот фонд за регионален развој. Во проектот учествуваат седум партнери, меѓу кои се Институтот Руџер Бошковиќ и Институтот за океанографија и рибарство.
