Станува збор за Големиот зелен ѕид, иницијатива која се протега од брегот на Атлантскиот Океан во Сенегал до Џибути на Црвеното Море и опфаќа околу 8.000 километри низ појасот Сахел.

Иако називот сугерира дека станува збор за непрекинат појас од дрвја, овој проект е многу посложен. Неговата цел не е само садење милиони дрвја, туку обновување на деградираните екосистеми, запирање на ширењето на пустината, унапредување на земјоделството и создавање подобри услови за живот за милиони луѓе кои живеат во една од климатски најзагрозените области на планетата.

Проектот во 2007 година го започна Африканската унија како одговор на сè поизразената дезертификација и уништувањето на земјиштето во Сахел, огромна полусушна област која ја раздвојува Сахара од позелените савани јужно на континентот.

На почетокот планот бил да се создаде зелен појас широк околу 15 километри, кој би се протегал низ целата ширина на Африка. Сепак, научните истражувања покажале дека таквиот пристап не би дал најдобри резултати, па проектот со текот на времето прераснал во многу поширока иницијатива за обновување на природата.

Денес, наместо единствен појас од дрвја, се обновуваат шуми, пасишта, мочуришта, земјоделски површини и автохтона вегетација, при што секоја област се уредува според локалните климатски и природни услови.

Зошто овој проект е толку важен?

Сахел со децении се соочува со долготрајни суши, деградација на земјиштето и сè поизразени последици од климатските промени. Милиони жители на ова подрачје зависат од земјоделството и сточарството, но како што почвата се исцрпува, а врнежите стануваат сè понепредвидливи, приносите се намалуваат, сиромаштијата расте, а безбедноста на храната станува сериозен проблем.

Со обновување на земјиштето треба да се подобри квалитетот на почвата, да се зголеми задржувањето на водата, да се обнови вегетацијата и да се овозможи постабилно производство на храна. Истовремено, се очекува да се зголеми биодиверзитетот и да се намали притисокот кој многу луѓе ги принудува да ги напуштат своите домови во потрага по подобар живот.

Не станува збор само за садење дрвја

Називот „Голем зелен ѕид“ може да биде збунувачки бидејќи проектот не подразбира една непрекината линија од дрвја која ја пресекува Африка.

На некои локации се садат автохтони видови дрвја, додека во други области се поттикнува природното обновување на вегетацијата. Земјоделците воведуваат поодржливи методи на обработка на земјиштето, се собира дождовница, се обновуваат пасиштата и се подобрува квалитетот на почвата.

Таквиот пристап овозможува мерките да се приспособат на специфичностите на секоја област, наместо насекаде да се применува исто решение.

Амбициозни цели до 2030 година

Плановите за Големиот зелен ѕид се меѓу најголемите еколошки цели во светот. До крајот на оваа деценија треба да бидат:

• обновени 100 милиони хектари деградирано земјиште, што одговара на површина приближно еднаква на Египет; 

• отстранети околу 250 милиони тони јаглерод диоксид од атмосферата; 

• отворени 10 милиони работни места поврзани со зелената економија; 

• подобрени условите за живот и безбедноста на храната за милиони жители на Сахел. 

Во проектот учествуваат повеќе од дваесет африкански држави, со поддршка од меѓународни организации, развојни банки и бројни еколошки фондови.

Резултатите веќе се видливи

Иако пред иницијативата има уште многу работа, некои земји веќе бележат значителен напредок.

Сенегал засадил милиони дрвја и обновил големи површини оштетено земјиште. Етиопија преку големи програми за ревитализација обновила милиони хектари, додека Нигерија, Нигер и други држави ги прошириле одржливите методи за управување со земјиштето.

Според последните проценки, досега се обновени околу 30 милиони хектари деградирани површини.

Сепак, експертите предупредуваат дека остварувањето на сите планирани цели до 2030 година ќе бара дополнителни финансиски вложувања, посилна соработка меѓу државите и постабилни безбедносни услови во регионите погодени од конфликти.

Придобивки за природата и луѓето

Обновувањето на екосистемите носи многу повеќе од поубав пејзаж. Дрвјата и другата автохтона вегетација спречуваат ерозија на почвата, го подобруваат обновувањето на подземните води и врзуваат големи количини јаглерод кој инаку би останал во атмосферата.

Истовремено, обновените живеалишта овозможуваат враќање на бројни растителни и животински видови, додека за земјоделците поздравото земјиште носи поголеми приноси, посигурно напасување на добитокот и постабилни приходи.

Проект кој може да го промени светот

Големиот зелен ѕид денес се смета за една од најголемите иницијативи за обновување на природата во историјата. Неговото значење ги надминува границите на Африка, бидејќи искуствата стекнати во Сахел би можеле да послужат како модел за обновување на деградирани области во други суви делови од светот.

Овој проект покажува дека заштитата на природата и економскиот развој не мора да бидат спротивставени цели. Напротив, здравите екосистеми можат истовремено да придонесат за зачувување на животната средина и подобрување на квалитетот на животот на милиони луѓе.

За разлика од ѕидовите кои ги разделуваат народите, африканскиот Голем зелен ѕид е замислен како жива бариера која повторно ја поврзува природата со луѓето, му го враќа животот на исцрпените предели и гради поотпорна иднина во време на климатски промени.