Но, како навистина би изгледал таков целосно автоматизиран свет? Зејнеп Туфекчи, професорка по социологија и јавни политики на Универзитетот Принстон, во својот есеј за „The New York Times“ понуди сосема поинаков поглед на ова прашање, кој во голема мера ја смирува јавноста.

Професорката Туфекчи потсетува дека всушност веќе добивме увид во таквата иднина. Кога „Meta“ неодамна одлучи на корисниците кои повеќе не можат да пристапат до своите профили на „Instagram“ да не им помагаат вистински агенти, туку специјално обучени ботови, настана вистински хаос. Измамници, користејќи своевидна „слаткоречивост“, успеале да ја убедат вештачката интелигенција да им предаде контрола над повеќе од 20.000 профили, вклучувајќи го и профилот на Белата куќа на Барак Обама. Потоа јавно се пофалиле на „Telegram“ колку лесно успеале да го направат тоа.

Кога ботовите ќе излезат од контрола

Ваквите инциденти не се изолирани случаи, ниту пак се последица на привремени програмерски грешки. Авиокомпанијата „Air Canada“ беше принудена да ги исклучи своите четботови, откако тие по грешка му ветиле поврат на средства на еден патник. Тој ја тужеше компанијата и го доби судскиот спор.

Во меѓувреме, „McDonald’s“ ги повлече своите ботови за примање нарачки во „drive-through“ рестораните, откако на „TikTok“ станаа вирални видеа во кои тие автоматски додаваат стотици долари вредни пилешки медалјони во нарачките на клиентите.

Зејнеп Туфекчи објаснува дека овие промашувања произлегуваат од една клучна и неизбежна карактеристика на технологијата со која живееме: големите јазични модели (LLM), врз кои се базираат денешните четботови, не се интелигентни машини што логички размислуваат.

Тие, всушност, се „машини за убедливост“. Воопшто не проверуваат дали информациите што ги генерираат се точни или логични. Вештачката интелигенција не знае самостојно да го прави тоа, ниту пак некогаш ќе може, тврди Туфекчи. Наместо тоа, врз основа на огромната количина податоци со кои е обучена, математички пресметува кој збор статистички најверојатно треба да следува за одговорот да звучи убедливо.

„Затоа не верувам во апокалипса на пазарот на трудот“

„Кога моделот на вештачка интелигенција ќе наседне на измамник и ќе му ги предаде клучевите од системот – или кога на вашето сериозно прашање ќе одговори со измислици – тоа не е системска грешка. Тоа е технологија што функционира токму онака како што е дизајнирана“, нагласува Туфекчи во својот есеј за „The New York Times“.

Токму поради тоа, професорката вели дека воопшто не верува во мрачните прогнози за неизбежна апокалипса на пазарот на трудот, во која роботите целосно ќе ги заменат луѓето.

Постојат исклучоци – тоа се професиите што се потпираат на строги правила и резултати што лесно можат да се проверат. Програмирањето е идеален пример, бидејќи користи структуриран јазик што може автоматски да се тестира во реално време. Затоа токму во овој сектор се забележуваат најголемите промени.

Истото важи и за секоја работа каде што резултатот е јасно мерлив – каде што компјутерот може веднаш да утврди дали нешто е точно или неточно, функционално или нефункционално.

Човечкиот ум не може лесно да се замени

Сепак, огромното мнозинство професии во светот не функционираат на тој начин. Работата на хирург, агент за корисничка поддршка или наставник во основно училиште бара специјализирана „технологија“ – старата, добро позната човечка интелигенција.

Туфекчи вели дека кога го истакнува ова, многумина ја прашуваат:

„Па и луѓето грешат. Зошто едноставно да не воведеме дополнителни заштити што ќе ги откриваат грешките на вештачката интелигенција?“

Проблемот, според професорката, е што машините не прават човечки грешки. Нивниот начин на функционирање, нивните неверојатни способности, но и нивните необични слабости, воопшто не се совпаѓаат со човечкиот начин на размислување. Токму затоа е речиси невозможно тие да се вклопат во системи создадени за откривање човечки пропусти.

Затоа денес, речиси четири години по појавата на „ChatGPT“, бројките за невработеност ширум светот речиси и да не покажуваат драматични промени, смета професорката. Според неа, јавноста едноставно погрешно ја сфатила природата на оваа технологија.

„Црна кутија“ што никој целосно не ја разбира

Преку научната фантастика и филозофијата од минатиот век замислувавме дека интелигентните машини ќе функционираат според јасни правила што ние ќе им ги зададеме.

Но, наместо тоа, добивме генеративна вештачка интелигенција – своевидна „црна кутија“, која не можеме целосно да ја контролираме и за која честопати ниту самите нејзини креатори не знаат како точно дошла до одредено решение.

Зошто тогаш толку паничиме?

Кога компаниите се обидуваат да воведат правила во самите четботови, поискусните корисници многу брзо ги заобиколуваат преку манипулација со зборови – техника што во технолошкиот свет е позната како „jailbreaking“.

Технолошката индустрија сега се обидува да изгради т.н. „дигитални кафези“ за да ги ограничи овие системи, но во пракса е речиси невозможно со математички код однапред да се опфатат сите можни човечки интеракции или, на пример, сите судски пресуди и закони што една правна вештачка интелигенција би требало правилно да ги толкува, наместо да ги измислува.

Па зошто тогаш сме толку убедени дека AI ќе ни ги одземе работните места?

Одговорот, според професорката од Принстон, лежи во извонредната способност на генеративната вештачка интелигенција да комуницира со течен, логичен и природен човечки јазик.

Низ еволуцијата научивме сложениот разговор да го доживуваме како најсилен доказ за човечност и интелигенција. Машините што зборуваат без двоумење, ни шепотат на уво и зборуваат за своите „чувства“, лесно си играат со нашата психологија, па создаваат впечаток дека се наши идни господари или барем понапредна верзија од нас самите.

„Мешање круши и јаболка“

Некои технолошки револуции од минатото, како калкулаторот, ја извршуваа истата работа како луѓето, само многу побрзо и поефикасно.

Но, преминот кон генеративната вештачка интелигенција е нешто сосема друго – тоа е целосно нов начин на функционирање.

„Тоа е како мешање круши и јаболка. Оваа технологија е како вонземјанин“, сликовито објаснува Туфекчи.

На крајот, вештачката интелигенција, во својата сегашна форма, не може лесно да ги замени луѓето, бидејќи не поседува ниту може да манифестира човечки ум и здрав разум.

Сепак, тоа не значи дека нема да го потресе и дестабилизира општеството на начини што сè уште не можеме ни да ги замислиме. Но, колку побрзо сфатиме што навистина претставува оваа технологија, толку побрзо ќе престанеме да паничиме околу погрешните работи – како што се масовните отпуштања – и ќе почнеме да се подготвуваме за вистинските промени што таа ќе му ги донесе на светот, заклучува професорката.