Научници од организациите „The Center for Science in the Public Interest“ и „The Center for Biological Diversity“ оценија дека официјалните упатства се премногу благи, недоволно јасни и под политички влијание на американската прехранбена индустрија. Во заеднички одговор објавија свои „Бескомпромисни препораки“, во кои бараат построги ограничувања за ултра-преработена храна, додадени шеќери и црвено месо, како и поголем фокус на здравјето и околината.

„Иако индустриите за месо и млечни производи можеби се воодушевени од новата прехранбена пирамида, американската јавност не би требало да биде; упатствата за протеини и масти во овој DGA се во најдобар случај збунувачки, а во најлош случај штетни... Покрај тоа што даваат противречни препораки, документот шири и отворени дезинформации дека ‘здравите масти’ вклучуваат путер и говедска маст“, предупредуваат научниците.

Проблематична пирамида

Новите упатства беа придружени и со визуелна илустрација – пирамида која делумно испраќа сосема погрешни пораки.

На пример, од нејзиниот изглед може да се создаде впечаток дека црвеното месо и целосномасното млеко се намирници кои е добро да се консумираат во што поголеми количини. Ова е контроверзно затоа што црвеното месо според Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC) е класифицирано како веројатно канцерогено, додека според Светската здравствена организација (WHO) за здравјето на кардиоваскуларниот систем е препорачливо да се ограничува внесот на заситени масти, кои најмногу се присутни во намирници од животинско потекло.

Од друга страна, формата на пирамидата може да остави впечаток дека уделот на цели житарки во исхраната треба да се намали на минимум, што повторно е во спротивност со научните истражувања.

Се создава впечаток дека целта на новите упатства е да го решат најголемиот проблем на Американците – прекумерната тежина – промовирајќи протеини кои подолго го одржуваат чувството на ситост, при тоа одговарајќи на интересите на американската месна индустрија и навиките на Американците, особено на гласачите на MAGA.

Ова се прави со максимално поедноставување на пораките, како што е главното мото на новите упатства – „Eat Real Food“ (Јадете вистинска/непреработена храна), при што овие поедноставувања често не се едноставни, туку поизразено нејасни. За да биде појасно што точно е спорно во новите упатства, ги пренесуваме некои од најконтроверзните делови.

Протеини во секој оброк

„Давајте приоритет на висококвалитетни, нутритивно богати протеински намирници како дел од здрава исхрана. Консумирајте разновидни протеински намирници од животинско потекло, вклучувајќи јајца, живина, морски плодови и црвено месо, како и различни протеински намирници од растително потекло, вклучувајќи грав, грашок, леќа, мешунки, ореви, семки и соја.

Целта за дневен внес на протеини: 1,2–1,6 грама протеин по килограм телесна тежина, прилагодено според индивидуалните калориски потреби“, стои во упатствата на DGA.

Една од првите работи што веднаш се забележува е дека препорачаната диета е исклучително месна. Некои критичари тоа го поврзуваат со фактот дека министерот за здравство, Роберт Ф. Кенеди Џуниор, подолго време лично фаворизира и промовира ваква исхрана.

На пример, „Wall Street Journal“ наведува дека месото сочинува главен дел од неговата исхрана, па дури и дека има стотици килограми месо во замрзнувач.

Проф. д-р Дарија Вранешиќ Бендер, директорка на компанијата „Vitaminoteka“ и клиничка нутриционистка во КБЦ Загреб, истакнува дека препораките за повеќекратно зголемување на внесот на протеини, насочување кон целосномасни млечни производи, месо, јајца, па дури и говедска маст, се најблаго кажано контроверзни.

„Новите упатства препорачуваат внес од 1,2 до 1,6 г протеини по кг телесна тежина дневно за возрасни, што е 50–100% повеќе отколку порано. Потребите за протеини се разликуваат меѓу поединците и зависат од бројни фактори. Прекумерниот внес на протеини телото може да го претвори во маст, што може да доведе до зголемување на телесната тежина, а постојат и ограничувања за лица со хронични бубрежни заболувања.

Исто така, во упатствата недостасува јасно разработена препорака за квалитетот на различните извори на протеини, особено ако се земе предвид дека многу Американци веќе внесуваат доволно протеини. Значајното зголемување на вкупниот внес на протеини без разлика на изворот може да има несакани долгорочни здравствени последици. Доказите сè уште покажуваат дека растителните протеини и рибата имаат поволно влијание врз здравјето во споредба со исхраната богата со црвено месо. Ако ја погледнеме новата „обратна пирамида“, може да се заклучи дека протеините треба да се обезбедат главно од животински извори, бидејќи мешунките се само срамежливо прикажани во форма на конзерва грав и кесичка грашок“, објаснува Вранешиќ Бендер.

Млеко, млечни производи и здрави масти

„При избор на млечни производи, вклучете целосномасни производи без додаден шеќер. Млечните производи се одличен извор на протеини, здрави масти, витамини и минерали. Целта за дневен внес на млечни производи: 3 порции дневно како дел од исхрана на ниво од 2.000 kcal, прилагодено според вашите индивидуални енергетски потреби.

Изберете здрави масти. Здравите масти се присутни во многу цели намирници, како што се месо, живина, јајца, морски плодови богати со омега-3, ореви, семки, целосномасни млечни производи, маслинки и авокадо.

При готвење или додавање масти во јадења, давајте приоритет на масла со есенцијални масни киселини, како маслиновото масло. Други опции се путер или говедска маст. Генерално, внесот на заситени масти не треба да надминува 10% од вкупните дневни калории“, пишува во DGA.

Вранешиќ Бендер вели дека збунува фактот што новите упатства ги ставаат намирниците од животинско потекло со поголем удел на заситени масти, како месо и целосномасни млечни производи, заедно со растителни намирници кои содржат помалку заситени масти.

„Не е јасно наведено кои од овие намирници треба да се избираат почесто, а кои поретко за да се остане во рамките на препорачаната горна граница на внес. Консумирањето на препорачаните целосномасни млечни производи, месо и масти од животинско потекло многу лесно може да доведе до дневна количина на заситени масти што ја надминува 10% од енергетскиот внес“, објаснува Вранешиќ Бендер.

Избегнување на додадени засладувачи

„Избегнувајте засладени пијалаци, како газирани сокови, овошни напитоци и енергетски пијалаци. Иако ниту еден додаден шеќер или нискокалоричен засладувач не се смета за дел од здрава исхрана, еден оброк не би требало да содржи повеќе од 10 грама додаден шеќер“, советува, меѓу другото, DGA.

Вранешиќ Бендер додава дека новите упатства претставуваат заострување во однос на претходните, кои дозволуваа до 10% од вкупниот дневен калориски внес, што подразбираше околу 50 г додаден шеќер дневно во исхрана од 2.000 калории. „Но тоа може да биде збунувачко затоа што некои луѓе јадат два поголеми оброци дневно, а некои пет помали“, додава таа.

Помал внес на алкохол

„Консумирајте помалку алкохол за подобро здравје. Лицата кои треба целосно да избегнуваат алкохол вклучуваат трудници, лица кои закрепнуваат од злоупотреба на алкохол или не можат да ја контролираат количината, како и лица на лекови или со медицински состојби кои можат да имаат интеракција со алкохолот“, забележува DGA.

Вранешиќ Бендер истакнува дека оваа порака на DGA е нејасна бидејќи не наведува конкретни количини. „Без конкретни ограничувања, тешко е да се сфати што всушност значи ‘помалку’“, додава таа.

Имено, Европската агенција за здравје (EMA) јасно нагласува дека новите истражувања покажуваат дека ниту една количина на алкохол не е здрава, но истовремено дава ориентативни горни граници за намалување на ризикот – најмногу една стандардна чаша алкохол дневно за жени и најмногу две за мажи, при што стандардна чаша подразбира околу 1 dl вино, 2,5 dl пиво или 0,3 dl силен алкохол.

Изоставен аспект на одржливост

Конечно, треба да се истакне дека од упатствата на DGA е очигледно дека авторите на документот не ги земале предвид важните прашања за одржливост и јаглероден отпечаток, кои играат значајна улога во развојот на прехранбените упатства на ЕУ. Вранешиќ Бендер вели дека тоа е „проблематично затоа што изборот на храна значително влијае на околината, а истовремено е силно обликуван од социо-економски и културни фактори“.