На прв поглед, Гренланд е непрегледно пространство од мраз и снег – најголемиот остров на светот, кој делува пусто и негостољубиво. Сепак, под неговата ледена покривка, дебела и до три километри, се крие едно од најбогатите природни наоѓалишта на планетата. Геолозите го опишуваат како ризница клучна за иднината, а светските сили во него гледаат стратешка фигура во глобалната партија шах. Гренланд не е само парче мраз, туку геолошко чудо чие богатство допрва почнува да се открива, пишува „Science Alert“.

Богатство создавано во текот на четири милијарди години

Исклучителната концентрација на природни ресурси на Гренланд е директна последица на неговата неверојатно разновидна геолошка историја, која се протега речиси четири милијарди години наназад. На островот се наоѓаат некои од најстарите карпи на Земјата – сведоци на дамнешни времиња кога нашата планета дури се формирала.

Геолошки, исклучително е ретко едно подрачје да помине низ сите три клучни процеси на создавање природни ресурси: долготрајни периоди на издигнување планини, тектонско растегнување на кората и интензивна вулканска активност.

Токму овие процеси создале совршени услови за таложење злато, рубини, графит, но и цела низа метали како олово, бакар, железо и цинк. Но, она што Гренланд го прави единствен во 21 век е огромното богатство на т.н. критични суровини – ресурси кои се темел на модерните зелени технологии.

Европската комисија идентификувала 34 такви суровини, а истражувањата потврдиле дека на Гренланд постојат наоѓалишта за дури 25 од нив.

Клучни ресурси за зелената транзиција

Најголемо внимание привлекуваат ретките земни елементи (REE) – група од 17 метали неопходни за производство на трајни магнети, кои се срцето на ветерните турбини и моторите на електричните возила. Елементи како неодимиум, диспрозиум и тербиум станаа подеднакво важни како нафтата во минатиот век, а нивната глобална понуда и преработка се речиси целосно под контрола на Кина.

Гренланд, од друга страна, крие можеби и најголемите неискористени резерви на овие метали во светот. Се проценува дека само познатите наоѓалишта како Кванефјелд и Танбриз на југот од островот би можеле да задоволат меѓу 15 и 25 проценти од идната светска побарувачка.

Луксембуршкиот геолог Ромаин Мајер, директор на Одделот за геологија во главниот град Нук, најдобро го сумира потенцијалот на островот.

„Практично сите елементи што денес се потребни се достапни на Гренланд – истакна Мајер, нагласувајќи дека наоѓалиштата на ретки земни елементи на југот се исклучително концентрирани и релативно лесно достапни.

Покрај ретките земни метали, Гренланд поседува и значајни резерви на никел, бакар, хром, литиум, како и благородни метали. Иако локалната влада од еколошки причини забрани истражување и експлоатација на нафта и гас, потенцијалот останува огромен.

Американскиот геолошки институт проценува дека само на североистокот на островот, вклучително и подрачјата под мраз, се наоѓаат околу 31 милијарда барели нафтен еквивалент – што е споредливо со вкупните докажани резерви на сурова нафта во САД.

Парадоксот на климатските промени и огромните предизвици

Токму климатските промени, кои ја поттикнаа глобалната енергетска транзиција и со тоа создадоа огромна побарувачка за гренландските ресурси, истовремено ги прават тие ресурси подостапни. Забрзаното топење на мразот открива делови од копното кои илјадници години не виделе светлина на денот. Од 1995 година се стопила површина од мраз со големина на Албанија, отворајќи нови можности за геолошки истражувања.

Сепак, експлоатацијата во арктички услови претставува огромен предизвик. Недостигот од основна инфраструктура, како пристаништа и патишта, екстремните временски услови и високите оперативни трошоци се само дел од пречките. Развојот на еден поголем рудник бара инвестиции што се мерат во стотици милиони, па дури и милијарди евра, пред да се ископа и еден единствен грам руда.

Покрај тоа, гренландската влада, која има автономија над своите природни ресурси, наметнува строги еколошки прописи за да го заштити чувствителниот арктички екосистем и правата на автохтоното инуитско население. Одлуката за забрана на рударење ураниум од 2021 година, донесена поради загриженост дека радиоактивните нуспроизводи би можеле да го загрозат животната средина, ги запре некои од најнапредните рударски проекти и испрати јасна порака до инвеститорите: економските интереси нема секогаш да имаат предност.