„Tesla“ претстави „летечка“ верзија на својот најнов автомобил, моделот „Roadster“. И покрај спектакуларната демонстрација, експертите велат дека вистинскиот летечки автомобил сè уште е далеку од сериско производство.
Луѓето сонуваат за летечки автомобили уште од самите почетоци на авијацијата и автомобилската индустрија. Дали демонстрацијата на „летечката“ верзија на новиот „Roadster“, што „Tesla“ ја одржа претходно овој месец, значи дека сме блиску до остварување на тој сон?
Ако барате автомобил што може безбедно да се движи по патишта и автопати, но и да совладува големи растојанија со летање, одговорот е не. Меѓутоа, ако сакате лично летало што лета на релативно мала височина и може да помине растојание вообичаено за повеќето патувања со автомобил, тогаш таа замисла е многу поблиску до реалноста, пренесува „CNN“.
Тука на сцена стапуваат електричните летала со вертикално полетување и слетување, познати под кратенката „eVTOL“. Иако не можат да се движат по автопати, а некои немаат дури ни тркала, бројни компании се натпреваруваат во развојот на возила што изгледаат како да излегле од научнофантастични филмови и анимирани серии. Некои од нив веќе ги продаваат своите летала.
„Идејата за летечки автомобил со генерации ја преокупира фантазијата на јавноста, а денес таа возбуда поттикнува вистински вложувања и иновации во целата индустрија“, вели Кристина Ментон, потпретседателка за летачки операции во компанијата „Pivotal“, еден од производителите на летала „eVTOL“.
„Лесно е да се разбере привлечноста на таквата идеја. Зошто би поминале 90 минути во сообраќаен метеж кога би можеле да поминете 20 минути во воздух?“
Леталата „eVTOL“ се многу полесни од традиционалните автомобили, имаат ограничена носивост и главно можат да поминат најмногу околу 160 километри со еден лет. Исто така, не можат да се движат по патишта.
„BlackFly“ на компанијата „Pivotal“ е едно од електричните летала со вертикално полетување и слетување што привлекуваат внимание како можна иднина на приватниот воздушен сообраќај.
Сепак, дури и без можност за движење по асфалт, одредени поддржувачи сметаат дека леталата „eVTOL“ треба да се сметаат за автомобили во најширока смисла на зборот – возила што ве превезуваат од точката А до точката Б.
Летечките „автомобили“ би можеле да бидат привлечни за возачите што сакаат да ги избегнат патиштата што се „проблематични и пренатрупани“, вели Рани Плаут, соосновач и директор на израелската компанија „AIR“, која планира да произведува летала „eVTOL“ во погон на Флорида.
Една компанија што тврди дека развива вистински летечки автомобил е калифорнискиот стартап „Alef“. Неговиот директор Џим Духовни вели дека почетната верзија, чија максимална брзина би требало да биде околу 88 километри на час, од почеток е осмислена и како летало и како автомобил, наместо едното возило дополнително да се приспособува за друга намена.
Ова возило тежи околу 115 килограми. Користи осум пропелери сместени во каросеријата за да се подигне во воздух, но има и четири тркала и е конструирано за возење по пат.
„Model A“ може да превезува само едно лице, чија тежина мора да биде помала од тежината на самото возило. Исто така, нема стандардна безбедносна опрема како воздушни перничиња.
Духовни, меѓутоа, сака на ова возило да се гледа како на автомобил, а не како на летало „eVTOL“.
Возилото на компанијата „Alef“ лета над автомобили, меѓу кои се „Tesla Roadster“ и „Cybertruck“.
„Леталата „eVTOL“ се наменети за воздухопловниот пазар. Нашата конкуренција се „Toyota“, „Ford“ и „Tesla““, вели тој.
Меѓутоа, обидот да се направи возило што истовремено функционира како автомобил и летало се соочува со бројни основни инженерски проблеми, вели Роџер Конор, кустос на збирката летала со вертикално полетување во Националниот музеј за воздухопловство и вселена на Смитсонијан.
Причината е што леталата се многу чувствителни на тежината, додека на автомобилите им се потребни тешки компоненти.
„Хибридот меѓу тие две возила би бил лошо летало и лошо патно возило“, изјавил Конор за „CNN“.
Сепак, американската Федерална управа за воздухопловство („FAA“) го поддржува развојот на леталата „eVTOL“ и во март започнала низа програми за тестирање во 26 сојузни држави.
„Иднината на авијацијата пристигна и таа од корен ќе го промени начинот на кој се превезуваат луѓето и стоката“, изјавил министерот за транспорт Шон Дафи при претставувањето на програмата.
Едно од прашањата со кои се занимава „FAA“ е кој ќе има дозвола да управува со овие летала. Се очекува за управување со летало „eVTOL“ да биде потребна значително пократка обука отколку за пилотирање мал авион, хеликоптер или патнички авион – можеби само неколку дена. Меѓутоа, тој систем сè уште се развива, вели Конор.
Електрично летало со вертикално полетување и слетување на компанијата „AIR“.
„Сè уште никому не сме му издале дозвола за управување со летала од оваа нова категорија“, изјавил тој за „CNN“. „Ова е нешто ново за сите, а особено за „FAA“, бидејќи овие летала не се ниту авиони ниту хеликоптери.“
И покрај поддршката од „FAA“, леталата „eVTOL“ сè уште се во фаза на развој. Произведени се и испорачани на купувачи многу мал број од нив, а моделите што се достапни се исклучително скапи.
Поголемите верзии, односно „воздушните такси-возила“ што можат да превезуваат неколку патници, ќе чинат повеќе од милион долари по летало, вели Конор. Моделите за лична употреба ќе бидат поевтини, но и натаму ќе чинат меѓу 60.000 и 400.000 долари за летало со две седишта што може да лета доволно долго и да помине одредено растојание.
„За 60.000 долари практично добивате луксузен дрон што може да понесе околу 73 килограми и да лета можеби десет минути“, додава тој.
„Tesla“ сè уште не соопштила колку ќе чини „летечката“ верзија на нејзиниот „Roadster“. Ниту една верзија на тој автомобил, ни онаа што лета ни онаа што останува на земја, нема да се најде во продажба пред 2028 година.
За разлика од повеќето летала „eVTOL“, кои користат пропелери, „Roadster“ за време на претставувањето претходно овој месец користел млазови компримиран воздух за да прескокне други автомобили и да полета од врвот на рампа висока колку зграда од шест или седум ката.
Притоа, „Roadster“ не прелетал значително растојание. Неговиот лет бил пократок дури и од 37-те метри што браќата Рајт ги поминале за време на својот прв лет во Кити Хок, во Северна Каролина, во 1903 година.
На веб-страницата на „Tesla“ е наведено и дека тест-моделот „не е одобрен за употреба на јавни патишта“.
Сепак, оваа спектакуларна демонстрација предизвикала воодушевување во голем дел од индустријата.
„Кога компанија како „Tesla“, која има огромен досег, пред милиони гледачи ќе ја претстави идејата дека обичните луѓе би можеле секојдневно да се подигнуваат од земјата, тоа поттикнува поширока дискусија, а целата индустрија има корист од тој интерес“, вели Ментон од компанијата „Pivotal“.
Сепак, таа нагласува дека нејзината компанија не е производител на автомобили.
„Ние правиме летала, а не летечки автомобили“, вели таа.
