Европската Унија воведе забрана за уништување на непродадена облека со цел да се намалат огромните количини емисии на стакленички гасови предизвикани од оваа практика и да се поттикне одржливо производство и циркуларна економија во текстилната индустрија.
Европската Унија уништува помеѓу четири и девет проценти од облеката што никогаш не е носена секоја година. Оваа практика не само што троши суровини, вода, енергија и трудот вложен во производството, туку генерира и огромни количини стакленички гасови. Според Европската комисија, уништувањето на непродадената стока предизвикува емисии од 5,6 милиони тони CO2 годишно, што е споредливо со годишните емисии на два до три милиони автомобили. За да се стави крај на ова, ЕУ воведе забрана за уништување на непродадена облека.
Регулативата за одржливо производство, усвоена во 2025 година, стапи на сила на 19 јули за големите текстилни компании. На помалите компании им е даден преоден период и ќе мора да се прилагодат до 2030 година.
Целта е да се охрабрат компаниите да ја нудат непродадената стока на пазарот со попуст или да ја донираат наместо да ја уништуваат. Досега, уништувањето честопати беше финансиски попрофитабилно од складирањето, преработката или препродажбата.
Сепак, регулативата предвидува исклучоци. Уништувањето е дозволено ако стоката станала опасна, ако е оштетена или валкана и не може да се користи повторно или реновира. Стоката може да се уништи и ако е понудена за донација на неколку социјални институции во Европската Унија, но тие не ја прифатиле во дадениот рок.
Од друга страна, здружението на германската текстилна и модна индустрија смета дека законот не е во согласност со реалноста. Тие тврдат дека ја оптоварува домашната индустрија со бирократија, а воопшто не го решава проблемот со брзата мода.
Експертот Јонас Штраке истакнува дека за вистинска одржливост се потребни ефикасни системи за собирање, сортирање и рециклирање текстил. Без овие предуслови, вели тој, забраната нема да има ефект.
„Во пракса, оваа мерка не дава вистински придонес кон циркуларната економија“, изјави Штраке.
„Ниеден германски или европски производител не уништува вистинска нова стока. Сепак, се создава впечаток дека производителите масовно уништуваат нови производи. Овој закон во ЕУ носи многу нова бирократија токму кај оние компании кои не се одговорни за купишта стара облека и евтина, безвредна стока.“
Проблемот, рече тој, не е со висококвалитетната облека произведена во Европа, како што се свилени блузи или волнени костуми, бидејќи таквите производи не се уништуваат. Проблемот се огромните количини на евтини артикли со минимални трошоци за производство што доаѓаат надвор од ЕУ.
Еколошките организации исто така изразуваат резерви. Мориц Јегер-Рошко од „Гринпис“ ја поздравува забраната во принцип, но предупредува на можни дупки што големите компании би можеле да ги искористат.
„Компаниите лесно можат да ги заобиколат правилата, на пример со погрешно пријавување на производи. Без конзистентни контроли во пракса, ништо нема да се промени“, рече тој. Прашањето е кој ќе ги провери магацините и ќе утврди дали стоката е навистина оштетена или опасна и дали може да се уништи.
Јегер-Рошко се согласува дека законот не го решава клучниот проблем, а тоа е брзата мода. Овој бизнис модел се базира на трендовите на социјалните медиуми, кои брзо се копираат, масовно се произведуваат и се продаваат по екстремно ниски цени. Кога контејнери со таква стока со сомнителен квалитет пристигнуваат во Европа, за трговците на мало честопати не е профитабилно ниту да ги складираат ниту да ги вратат непродадените количини.
