Патувањето во вселената го изложува човечкото тело на екстремни предизвици, бидејќи микрогравитацијата предизвикува слабеење на мускулите, губење на густината на коските, како и промени во кардиоваскуларниот, нервниот и хормоналниот систем. Сепак, кај жените постои и дополнителна, но често занемарена опасност – ризик од создавање крвни згрутчувања.

Историски гледано, поголемиот дел од истражувањата за здравствените ризици во вселената биле насочени кон мажи. Како што бројот на жени астронаути расте, станува клучно да се разберат здравствените ризици специфични за женскиот пол. Токму тоа го поттикнало неодамнешното истражување кое го испитувало влијанието на микрогравитацијата врз згрутчувањето на крвта кај жените и кое е објавено во списанието „Acta Astronautica“.

Откритие што доведе до нови превентивни мерки

Студијата ја предводела Лабораторијата за аеронаутичка физиологија при канадскиот Универзитет „Simon Fraser“ („SFU“), во соработка со Канадската вселенска агенција и меѓународни партнери. Била испитана група од 18 здрави жени во текот на петдневен експеримент на таканаречено суво потопување во вода.

Учесничките плутале во водонепропустливи резервоари кои симулираат состојба на бестежинска состојба, што овозможило прецизно следење на згрутчувањето на крвта. Примероците биле анализирани со методата ротирачка тромбоеластометрија („ROTEM“), за да се измери брзината и силата на создавање на згрутчувањата, а хормоните поврзани со менструалниот циклус не покажале влијание врз коагулацијата.

„Во вселената откривме дека крвните згрутчувања почесто се создаваат во вратната вена. Од таму не мора да патуваат далеку до белите дробови или срцето и можат да предизвикаат сериозен медицински настан. Вселената не е место каде што сакате тоа да се случи. Сега кога се знае дека може да се случи, тоа почесто се следи како стандардна мерка“, изјави Ричард Блејбер во објава на страниците на Универзитетот „SFU“.

Првите знаци на зголемен ризик кај жените се појавиле во 2020 година, кога една астронаутка на Меѓународната вселенска станица („ISS“) развила неочекувано згрутчување во вратната вена. Истражувањето со суво потопување покажало дека, иако започнувањето на згрутчувањето трае подолго, кога крвта ќе почне да коагулира, згрутчувањата се создаваат побрзо и се посилни отколку на Земјата.

Импликации за идните човечки мисии

„Знаеме дека на Земјата згрутчувањето кај мажите и жените може да се разликува со возраста, но имаме малку информации дали тоа ќе се разликува и во вселената. Во таа микрогравитациска средина, кај женските учеснички беше потребно повеќе време да започне згрутчувањето на крвта. Но, кога еднаш ќе започнеше, згрутчувањата се создаваа побрзо и беа постабилни, што ги прави потешки за разградување“, објасни Блејбер.

На Земјата згрутчувањата најчесто се развиваат во вените на нозете, што овозможува навремена детекција или природно разградување. Микрогравитацијата ја преместува крвта кон главата, зголемувајќи го ризикот згрутчувањата да стигнат до белите дробови или срцето. Иако петдневното истражување не покажало непосредна опасност, резултатите предизвикуваат загриженост во врска со долготрајните вселенски патувања, како што се програмата „Artemis“ на „NASA“ за Месечината и идните човечки мисии на Марс.

Агенциите сега редовно спроведуваат ултразвучни прегледи на вратните вени на Меѓународната вселенска станица за згрутчувањата да бидат откриени навреме.