Норилск, град на крајниот север на Сибир, во текот на годините го добил овој непосакуван епитет од повеќе извори. И не е тешко да се разбере зошто.

Градот се наоѓа во рамките на Арктичкиот круг, со снег во текот на целата година и температури кои во лето достигнуваат околу 9°C, додека во зима паѓаат до неподносливи -50°C во јануари. Дополнително, во текот на зимата сонцето воопшто не изгрева, па жителите живеат во целосна темнина 45 дена секоја година.

Сместен на 2.900 километри од Москва и 1.500 километри од Краснојарск, главниот град на областа, градот е исклучително изолиран. До Норилск не води ниту еден пат. Постојат само железнички линии за товарен сообраќај до пристаништето Дудинка, од каде жителите можат да ја преминат реката кон остатокот од земјата – кога не е замрзната, што е случај поголемиот дел од годината.

Единствениот постојан начин за пристигнување или напуштање на градот во текот на целата година е петчасовен лет до Москва или до некој од помалите регионални аеродроми во Русија.

Норилск бил изграден во 1930-тите на местото на поранешен Гулаг логор, откако геолози откриле огромни наоѓалишта на никел, бакар и кобалт. Градот главно го граделе советски затвореници, а се проценува дека 16.806 од нив починале работејќи на температури под нулата помеѓу 1935 и 1936 година.

Еден корисник на „ТикТок, кој се претставува под името @cmardukh и кој го посетил градот, вели дека „човечки коски лежат насекаде во земјата“.

Денес една петтина од светското производство на никел и повеќе од половина од паладиумот доаѓа од Норилск, а речиси сите жители на некој начин се поврзани со фабриката „Norilsk Nickel“. Оваа индустрија ја движи локалната економија, но истовремено предизвикува катастрофални нивоа на загадување. Процесот на преработка на металите ослободува околу два милиони тони токсични гасови секоја година, а се проценува дека околу 1 процент од глобалните емисии на сулфур-диоксид потекнува токму од овој мал град.

Во меѓувреме, постојаната магла и киселиот дожд оставаат видливи последици, уништувајќи половина од околните шуми и оставајќи пуст пејзаж со црни скелети од дрвја. Можеби најдрастичниот пример за последиците од загадувањето се случил во 2016 и повторно во 2020 година, кога истекувања од отпадните цевки на фабриката ја обоиле блиската река Далдикан во крваво црвена боја.

„Во зима и снегот е црвен. Од една страна е убаво, но од друга страна – хемиско е“, изјавил еден поранешен работник во фабриката.

Доколку ова не е доволно застрашувачко, не е невообичаено по улиците на Норилск да се видат диви поларни мечки. Според зоолошката градина во Краснојарск, која ги спасува овие животни, тие се принудени да влегуваат во градот поради потоплите зими и недостигот од арктички ловишта, но не се баш пријателски соседи.

Животот во Норилск

Со оглед на сето ова, можеби се прашувате зошто некој би избрал да живее во Норилск, а сепак повеќе од 170.000 луѓе го прават тоа. Главната причина се можностите за работа. Работниците во „Norilsk Nickel“ можат да заработат повеќе од 900 евра месечно, што е значително повеќе од националниот просек кој изнесува помалку од 600 евра.

Сепак, поради тешките услови, животот во Норилск има своја цена.

Не само што очекуваниот животен век во Норилск е десет години пократок отколку во остатокот од Русија, туку истражувањата покажуваат дека ризикот од рак е двојно поголем, а стапката на крвни заболувања кај децата е за 44 проценти повисока во споредба со просечно дете во Сибир.

Покрај респираторните болести предизвикани од загадувањето, жителите може да доживеат и таканаречен „поларен синдром“, каде недостатокот од светлина и топлина предизвикува депресија, раздразливост, проблеми со спиењето, потешкотии со концентрацијата и помнењето, како и отсутност во размислувањето.

Децата во Норилск всушност добиваат дневна доза ултравиолетово зрачење за време на поларната ноќ, со цел да се заштитат од најтешките последици.

Што се однесува до содржините, жителите дури во 2017 година добиле вистински пристап до интернет. Претходно морале да се потпираат на нестабилна сателитска врска. Сепак, градот има различни продавници, театар и музеи, додека прекрасното езеро Долгое е популарно меѓу пливачите кога времето е барем донекаде потопло.

Може ли да се посети Норилск?

Доколку и понатаму сакате да ја посетите оваа оддалечена област, освен што треба да бидете подготвени да издржите непријателска средина, ќе ви биде потребна и посебна дозвола од руската влада. Само околу 200 странци годишно добиваат дозвола да го посетат Норилск, а правилата се прилично строги.

Сепак, ако се најдете меѓу избраните, ќе можете да ја доживеете дивата природа и да ја истражите мрачната историја на градот.