Мирисот на стара книга за многумина не е само мирис – туку чувство. Тој специфичен, топол и малку слаткаст мирис на хартија, прашина и време кој често предизвикува носталгија, смиреност и чувство на припадност. Но што всушност стои зад таа привлечност?

Мирисот на старите книги доаѓа од хемиското распаѓање на хартијата и мастилото со текот на времето. Хартијата содржи целулоза и лигнин – природни полимери кои постепено се разградуваат и ослободуваат органски соединенија во воздухот. Тие соединенија создаваат мирис кој често го опишуваме како „ванила“, „бадем“, „тревкаст“ или „дрвенест“.

Едно од соединенијата што се ослободува е ванилин – истата супстанција што го дава мирисот на ванилата. Токму затоа старите книги често имаат благ, сладок мирис.

Но причината зошто го сакаме не е само хемиска.

Мирисот и меморијата

Мирисот е директно поврзан со делот од мозокот задолжен за емоции и сеќавања – лимбичкиот систем. Затоа мирисите побрзо будат спомени отколку визуелни или звучни стимуланси.

За многумина, мирисот на стара книга е поврзан со детството, школските библиотеки, тишината во читална или чувство на сигурност. Мозокот ја врзува таа арома со позитивно искуство, па реакцијата станува емоционална, а не рационална.

Мирисаат на ванила

Добро прочитавте. Книгите се направени од хартија, мастило и лепило. Овие материјали со текот на времето се разградуваат и добиваат специфичен мирис кој потсетува на ванила и кој им е привлечен на луѓето. Научниците велат дека речиси целата хартија е на база на дрво кое содржи лигнин, кој е тесно поврзан со ванилата.

Мирисаат на чоколадо

Истражувачи од „University College London“ спровеле истражување во кое волонтери мирисале стари книги, а потоа, со затворени очи, мирисале предмети како кафе, чоколадо, риба и валкан лен. Не знаејќи што мирисале, една третина од волонтерите изјавиле дека мирисот на старите книги најмногу ги потсетува на чоколадо. Вториот најчест одговор бил кафе.

Интересно е што и кафето и чоколадото содржат ферментирани соединенија наречени лигнин и целулоза, кои се наоѓаат и во хартијата што со текот на времето се распаѓа, давајќи силен земјенесто-дрвенест мирис.

Носталгија и „успорено време“

Старите книги симболизираат нешто трајно и физичко во време на дигитална брзина. Мирисот на хартија нè потсетува на допир, присуство и внимание – нешто што денес сè поретко го доживуваме.

Психолозите објаснуваат дека носталгијата често создава чувство на стабилност и припадност, а токму тоа го активира мирисот на стара книга.

Иако дигиталните формати стануваат доминантни, љубовта кон хартиените книги останува силна. Дел од таа љубов можеби не е само во содржината – туку и во мирисот што ја носи приказната.

Нè потсетуваат на убави времиња

Уште една причина зошто го сакаме мирисот на книгите е тоа што тие будат спомени на моменти на опуштање, емоциите што ги предизвикала книгата или нè потсетуваат на омилената библиотека, книжарница или читалница. Нашиот мозок долго ги памети мирисите и неретко се случува токму мирисот да нè потсети на некој период од животот или настан.

Книгите, со своите различни мириси, се како парфем – го враќаат сеќавањето на убавите моменти.