Сега, кога интернет-еуфоријата околу неверојатното претставување на втората, или можеби третата, генерација на „Tesla Roadster“ малку стивна, мислам дека е добар момент повнимателно да разгледаме што всушност се случи и што постигна Илон Маск на 15 октомври 2026 година во комплексот на „SpaceX“ во Мекгрегор, Тексас.

Ако постои нешто по што Илон Маск стана познат, покрај натрупувањето огромно богатство, тоа е неговиот речиси натприроден талент да ги убедува луѓето дека е гениј и технолошки месија.

Голема назнака за првиот дел можете да добиете ако се обидете да изброите до еден билион, додека вториот станува очигледен ако го прашате речиси кој било обожавател на „Tesla“, а такви има многу. Дополнителни показатели зошто толку луѓе го сметаат за визионер се појавија по светското медиумско покривање на претставувањето на новиот „Roadster“ на 15 октомври 2026 година. Наводно, од повеќе од илјада присутни на настанот, само 20 биле новинари, додека останатите биле обожаватели и акционери на „Tesla“.

Освен што го „урна“ интернетот и го прикова вниманието на целата планета со снимките на кои прелетува над други автомобили на „Tesla“, како на спектакл со монстер-камиони, и буквално лета, новиот „Tesla Roadster“ успеа да собори уште неколку рекорди.

Пред сè, стана првиот концептен автомобил во светот со деветгодишен развоен период, барем колку што е познато. Вообичаено, другите концептни автомобили се развиваат неколку месеци или најмногу една година пред официјалното претставување, но на најновиот „Roadster“ се работи од 2017 година. И да, и покрај она во што Илон Маск и неговите следбеници можеби се обидуваа да ве убедат на претставувањето на 15 октомври, автомобилот сè уште е концепт и ќе остане таков сè додека „навистина“, како што постојано повторуваа од „Tesla“, не влезе во производство во 2028 година. Јас не би очекувал со преголем оптимизам токму истиот автомобил што беше претставен навистина да се најде во продажба, но времето поефикасно ја открива вистината од мене, а и од Илон, пишува уредникот на "autoevolution".

Второ, новиот „Tesla Roadster“ веројатно собори уште еден рекорд со учеството во можеби најголемото шоу со чад и огледала во историјата на автомобилските претставувања. Уште пред конечното, многупати одложувано претставување, кружеа гласини дека во воздушниот простор околу комплексот на „SpaceX“ во Тексас се воведени ограничувања за летање или дека „Tesla“ асфалтирала огромен дел од површината специјално за настанот. Кога тие гласини ќе се поврзат со разните навестувања што самиот Маск ги даваше во последната година, речиси сите очекуваа некаков летачки автомобил.

Дали најновата верзија на „Tesla Roadster“ е летачки автомобил? Некои, предводени од Маск и неговите следбеници, би рекле дека е. Здравиот разум и важечките закони во повеќето земји веројатно би рекле дека не е. Веројатно затоа целосно опремениот „Tesla Roadster“ со пакетот „Rocket“, единствениот со „систем за летање“, е достапен само со покана. Сето ова е многу важно во контекст на претставувањето на Илон Маск како спасител на човештвото и „технолошки месија“.

Кратка историја на проблематичниот однос на Илон Маск со вистината

Пред да ги разгледаме сите тврдења изнесени на претставувањето на 15 октомври, веројатно треба да го утврдиме контекстот и да ја погледнеме долгата низа јавни изјави на Илон за „Tesla“ и нивната поврзаност со проверливата реалност. Интересно, може да се забележи прилично вознемирувачки образец, а најновото претставување на „Tesla Roadster“ не е исклучок.

Пред доста години, тој изјави дека автомобилите на „Tesla“ ќе имаат целосна способност за автономно возење до крајот на 2017 година. Потоа ја помести таа прогноза за 2018, 2019, 2020, па за 2021 година. Во 2018 година, во една сега веќе позната објава на „Twitter“, Маск напиша дека размислува да ја повлече „Tesla“ од берзата по цена од 420 долари за акција и дека веќе има „обезбедено финансирање“. Речиси веднаш по објавата, цената на акциите на „Tesla“ порасна бидејќи инвеститорите побрзаа да купуваат, предизвикувајќи еуфорија поради која „Nasdaq“ привремено го запре тргувањето со акциите.

Друга директна последица беше тоа што Комисијата за хартии од вредност и берзи („SEC“) потоа го тужеше Маск за измама со хартии од вредност, тврдејќи дека неговите изјави биле лажни и доведувале во заблуда и дека, всушност, немал обезбедено никакво финансирање. За работите да бидат уште полоши, единствената причина поради која Илон ја одредил цената од 420 долари била тоа што неодамна дознал за значењето на бројот во културата поврзана со канабисот и мислел дека тоа ќе ѝ биде смешно на неговата тогашна девојка. Се разбира, тој сведочеше дека причината за цената едноставно била премија од 20 проценти над тогашната берзанска цена, но и „SEC“ и јавноста ја прозреа таа приказна.

За потсетување, во 2022 година Маск понуди да го купи „Twitter“ по цена од 54,20 долари за акција, како уште една бројчена игра поврзана со истата култура. Во еден момент ја одреди цената на „Model S“ на 69.420 долари, постави цел „Model S Plaid“ да има досег од 420 милји, односно 676 километри, а првиот пробен лет на „Starship“ го изведе на 20 април 2023 година, датум што во американскиот формат се запишува како 4/20.

Планот за повлекување на „Tesla“ од берзата и влијанието врз пазарот со една објава не беа изолиран инцидент, туку дел од поширок образец што покажува дека Илон Маск е далеку од беспрекорниот технолошки спасител каков што го замислуваат повеќето негови обожаватели. Во 2019 година, тој јавно предвиде дека до крајот на 2020 година „Tesla“ ќе има еден милион автономни роботакси-возила на јавните патишта, што никогаш не се случи.

Според изјава на Маск од 2024 година, до 2026 година требаше да се произведуваат повеќе од два милиона примероци од „Cybercab“ годишно, а моделот беше осмислен за индивидуални купувачи. Возилото официјално влезе во производство во април 2026 година и не може да се купи од индивидуални купувачи.

Во февруари 2024 година, речиси седум години по претставувањето на првичниот концепт од втората генерација, тој изјави дека „Roadster“ ќе биде прикажан до крајот на годината и дека испораките до купувачите ќе почнат во 2025 година. Очигледно, не беше прикажан во 2024 година и ниту еден купувач не го доби во 2025 година. Наместо тоа, целосно нов „Roadster“, кој дури и не е роудстер, беше претставен на 15 октомври 2026 година, на бизарното шоу во стилот на „Cirque du Soleil“.

Почнувајќи од 2024 година, Маск постојано тврди дека „Tesla“ повеќе не е автомобилска компанија, туку компанија за AI и роботика. Случајно или не, во истиот период берзанските вреднувања во AI и роботиката станаа десетпати повисоки во споредба со автомобилското производство, а продажбата на „Tesla“ опадна. Прилично е очигледно дека се обидуваше да ги поттикне инвеститорите помалку да се фокусираат на продажбата на автомобили, а повеќе на иднината што ја ветува: роботакси што превезуваат милиони луѓе во автомобили без возачи или лични роботи што полеваат растенија, готват и се грижат за постарите лица.

Дури и застарените „Model S“ и „Model X“ беа повлечени од производство во 2026 година, наводно за на производните линии да се ослободи место за роботи. Изненадувачки, продажбата на „Tesla“ нагло порасна во 2026 година, а нешто повеќе од една недела по снимките од непотврден објект налик на автомобил што изведува надолжни превртувања во воздухот, Маск објави дека „Tesla“ сега има цел да го удвои производството на автомобили на околу пет милиони возила годишно до 2030 година. Со други зборови, „Tesla“ чудесно повторно стана автомобилска компанија.

Случајно или не, најавата за удвојување на производството пристигна истиот ден кога Маск спомена доцнења во производството на роботите „Optimus“, бидејќи производителот на автомобили што не е производител на автомобили сè уште прави промени во нивниот дизајн. Накратко, кога продажбата на автомобили е слаба, а вреднувањата во AI се високи, „Tesla“ е компанија за AI и роботика, но кога продажбата закрепнува и претставувањето на новиот „Roadster“ го разгорува интернетот, годишното производство на автомобили треба да се удвои до 2030 година.

Приказната за автомобилите на „Tesla“ од фабричките погони

Како што беше наведено, новиот „Tesla Roadster“ беше претставен во комплексот на „SpaceX“ во Мекгрегор, Тексас, наместо во фабриката на „Tesla“ во Фримонт, Калифорнија, каде што треба да влезе во производство за нешто повеќе од една година. Театралното претставување е во прилична спротивност со искуствата на работниците што ги произведуваат вистинските сериски автомобили на „Tesla“.

Според тужба поднесена во Калифорнија, работниците ангажирани преку надворешни изведувачи во „Tesla“ не добивале законски задолжителна исплата за прекувремена работа ниту пропишани паузи. „Tesla“ го оспори тоа, наведувајќи дека станува збор исклучиво за прашање меѓу привремените работници и агенцијата што ги вработила. Во друга предложена колективна тужба, „Tesla“ беше обвинета за бројни прекршувања на законите за плати, а двајца поранешни вработени побараа отштета од повеќе од пет милиони долари во име на илјадници работници на компанијата во Калифорнија.

Наводно, градежните работници од Словенија и Хрватска, донесени во САД во 2016 година за да работат на проширувањето на фабриката на „Tesla“ во Фримонт, биле плаќани само по пет долари на час наместо ветените 55 долари. Тие влегле во земјата со визи што не ја дозволувале градежната работа што ја извршувале и не добивале ниту исплата за прекувремена работа ниту надомест за повреди. „Tesla“ мораше да му исплати нешто повеќе од половина милион долари на еден словенечки работник што се повредил при пад од покривот на погонот за бојадисување. Тоа го отвори патот за уште 140 работници да поднесат тужба за, како што тврдат, повеќе од 2,5 милиони долари ветени, но неисплатени плати.

Работниците во главната фабрика во Фримонт постојано пријавувале плати пониски од националниот просек за автомобилските работници и пониски од препорачаната плата за покривање на животните трошоци во округот Аламеда во 2017 година, а да не зборуваме за прекумерната задолжителна прекувремена работа во небезбедни услови. Кога еден вработен во Фримонт јавно проговори за тоа, Маск одговори со сугестија дека работникот бил испратен и платен од синдикатот „UAW“ („United Auto Workers“) за да се вработи во „Tesla“ и да се обиде да формира синдикат.

Низ годините, бројни работници на „Tesla“ што изразиле загриженост, според наводите, биле принудувани да потпишуваат договори за доверливост што наводно им се заканувале со последици доколку го искористат правото јавно да зборуваат за платите и работните услови. Згора на тоа, на некои работници дури им биле раскинувани договорите како директна последица од учеството во штрајкови. Во 2024 година, „UAW“ поднесе пријави до федералните трудови органи против Доналд Трамп и Илон Маск поради обиди за заканување и заплашување работници што учествувале во законски заштитени колективни активности, како штрајкови.

Хокус-покус претставувањето на „Tesla Roadster“

Да се вратиме на најновиот случај во бескрајната низа докази дека Илон Маск никако не може да се опише како добриот човек каков што самиот се претставува. Претставувањето на „Tesla Roadster“ на 15 октомври 2026 година речиси се покажа како многу детално осмислена лага. Да го оставиме настрана фактот дека првичната верзија беше најавена пред речиси една деценија: дури и најновата, барем засега, е само шоу со чад и огледала осмислено да создаде еуфорија, да ги зголеми цените на акциите, но и да му донесе уште пари на добриот стар Илон.

Меѓу многуте работи што, според Маск, ќе може да ги прави новиот „Tesla Roadster“ се забрзување од нула до 60 милји на час, односно 97 км/ч, за значително помалку од 0,8 секунди, возење наопаку при која било брзина, буквално летање, па дури и достигнување 0,5 маха, односно половина од брзината на звукот. Тоа се изјавите што ја разгоруваат еуфоријата, а шоуто во комплексот на „SpaceX“ несомнено беше осмислено да ги поткрепи повеќето од тие тврдења.

За жал, пресметките не се совпаѓаат кога ќе почнете подетално да ги разгледувате тврдењата и достапните снимки од акробациите изведени пред камерите и пред околу илјада поканети гости, кои врескаа како ученици на професионално магионичарска и куклена претстава.

Летачките акробации истовремено беа највосхитувачките и најмалку уверливите делови од настанот. Илон Маск изјави дека „Tesla Roadster Rocket“ користи компримиран азот од два резервоари од по 600 литри, под притисок од 10.000 фунти по квадратен инч, односно „PSI“. Едниот е поставен во багажникот, а другиот на местото на совозачкото седиште. Азотот се исфрла силовито, но контролирано, преку десет потисници со ладен гас, како кај вселенско летало.

Главниот инженер на „Tesla“ спомена дека се залага серискиот модел да тежи 1.700 килограми, односно 3.747 фунти, иако никој не спомена никакви технички детали за трите различни прототипови што ги изведуваа акробациите на претставувањето. Законите на физиката едноставно не се согласуваат со можноста возило со толкава маса да изведува контролирани летови и надолжни превртувања подолго од неколку секунди, користејќи го тоа количество компримиран азот.

Празна школка управувана со радиосигнал, која изгледа како автомобил, но во суштина е само скап реквизит за акробации, можеби со уште поголемо количество компримиран гас, очигледно може да го направи тоа. Но не и „Tesla Roadster“, кој „треба да влезе во производство“ во 2028 година. Кога сме кај тоа, Маск го виде настанот како совршена можност да отвори уште еден круг резервации за моделот, додека повеќето луѓе што го резервираа првичниот автомобил од 2017 година всушност не знаат што се случило со нивните пари или со нивната нарачка.

За „Roadster Performance“ е потребен депозит од 5.000 долари, а потоа уште 45.000 долари во рок од десет дена. За резервација на „Roadster Thrust“ се потребни истите почетни пет илјади, по што следуваат неверојатни 245.000 долари во рок од десет дена. „Roadster Rocket“, едноседната верзија што може да лета и да прави превртувања во воздух, е достапна само со покана. Со други зборови, нема информации за вистинската цена на новиот „Roadster“, ниту на летачкиот модел ниту на обичните верзии. Нема ни објаснување што всушност се прави со сите тие пари од резервациите за автомобил за кој сè уште не е понуден никаков доказ дека е законски дозволен за употреба или дека воопшто постои.

Накратко, целото претставување не беше ништо повеќе од многу скапа реклама за производ што сè уште не постои, направен од автомобилска компанија што не е автомобилска компанија и предводена од човек алергичен на вистината. Не знам за вас, но мене најмногу ме шокира тоа што сè уште има толку многу луѓе што го обожаваат сиот овој циркус и неговите кловнови.