Овогодишната добитничка на наградата одиграла клучна улога во обезбедувањето кривично гонење за воени злосторства, злосторства против човештвото и геноцид.

Пионерка во областа на правото

Родена на 23 септември 1941 година во семејство со индиско-тамилско потекло за време на апартхејдот во Дурбан, Јужна Африка, Пилај станала правничка и пионерка во областа на правото, соочувајќи се со длабоко вкоренета структурна дискриминација, сегрегација и исклучување.

Нејзината долгогодишна посветеност на правдата може да се следи уште од почетоците на нејзината кариера, кога го бранела Нелсон Мандела и други борци против апартхејдот, па сè до нејзиниот ангажман како судијка во некои од најзначајните меѓународни судски постапки на нашето време. Исто така таа станала првата жена која отворила сопствена адвокатска канцеларија во тогашната покраина Натал.

По завршувањето на апартхејдот, изградила значајна кариера во правосудството, а врвот го достигнала во 1995 година, кога станала првата црна жена именувана за судијка во Високиот суд на Јужноафриканската Република.

Добитничката на наградата значително го проширила опсегот и влијанието на меѓународното право.

Освен што била судијка во Високиот суд на Јужна Африка, била судијка и во Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда и Меѓународниот кривичен суд.

Ја извршувала и функцијата висок комесар на Обединетите нации за човекови права, а до неодамна претседавала со Независната меѓународна истражна комисија на ОН за окупираната палестинска територија.

Денес, Пилај е судијка во Меѓународниот суд на правдата во предметот во кој Мјанмар е обвинет за геноцид.

„Во историските меѓународни судски процеси, таа покажа дека правните мерки можат да помогнат во спречувањето војни и насилство. Нави Пилај придонесе и за зајакнување на институциите на меѓународното право. Нејзината независност, стручност и истрајност ја направија една од најпочитуваните меѓународни правнички на нашето време“, наведуваат од Шведската академија.

„На светот му се потребни храбри луѓе“

Првата Нобелова награда за мир беше доделена пред 125 години.

Со доделувањето на овогодишната Нобелова награда за мир, Норвешкиот Нобелов комитет „сакаше да го потсети светот дека владеењето на правото, како на национално така и на меѓународно ниво, претставува основа на системот воспоставен за зачувување на мирот и решавање на конфликтите по ненасилен пат. Мирот бара правда“.

„Историјата покажа дека светот без владеење на правото е неправеден, неразумен и нехуман. Судиите, чувари на тенката црвена линија меѓу поредокот и хаосот, поради тоа заслужуваат посебно признание. Но денес, кога токму тие судии се соочуваат со санкции, а институциите на кои им припаѓаат се изложени на напади, на светот му се потребни луѓе со храброст, визија и одлучност, особини што Нави Пилај ги покажува во својата судиска работа“, наведуваат од Комитетот.

„Им влеваше надеж на жртвите на насилство“

Пилај ги повикуваше државите и националните лидери на одговорност и им влеваше надеж на жртвите на насилство и конфликти. На сите функции што ги извршувала, таа ја нагласувала одговорноста на поединците и државите да го почитуваат владеењето на правото, потсетуваат од Комитетот.

Исто така, помогнала во дефинирањето на релевантните норми и правни принципи. Кога Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда утврдил дека силувањето и сексуалното насилство можат да претставуваат злосторство против човештвото, но и геноцид, нејзиното влијание било значаен фактор во донесувањето на таа одлука.

Во истиот предмет, Пилај одиграла клучна улога во уште еден правен исчекор: за првпат едно обвинето лице се соочило со обвинение за поттикнување геноцид исклучиво врз основа на ширење пропаганда.

„Нобеловата награда за мир за 2026 година директно произлегува од тестаментот на Алфред Нобел. Нави Пилај го зајакнува братството меѓу народите и преку систематско унапредување на користењето на меѓународните судови во служба на мирот и правдата, им дава содржина, насока и поттик на мировните конференции во нивната современа форма.

Нави Пилај е една од најистакнатите бранителки на меѓународните правни принципи на нашето време. Нејзината исклучителна кариера нè потсетува на потребата да го поддржуваме, зајакнуваме и понатаму да го развиваме глобалното владеење на правото.

Посветеноста на Нави Пилај на правдата и човечкото достоинство претставува извор на надеж и инспирација за сите кои се стремат кон помирен свет“, заклучуваат од Нобеловиот комитет.