Иако нејзиното искуство не претставува научен доказ, темата е интересна и поради истражувањата кои во последните години се занимаваат со поврзаноста меѓу времето поминато пред екран и раниот детски развој.

Искуство од прва рака

Зои Јанг, дадилка од Остин, Тексас, која работела и како воспитувачка во градинка, за „Newsweek“ изјавила дека голем дел од своето слободно време го посветува на учење за раниот развој на децата и развојот на мозокот во најраната возраст. Според нејзиното искуство, родителите понекогаш се свртуваат кон екраните како едноставен начин за забава или смирување на децата кога им е потребна пауза.

Екраните како „дигитална цуцла“

„Многу родители ги користат екраните како цуцла за да ги забавуваат децата кога им е потребна пауза или, искрено, се премногу мрзливи за да се занимаваат со нив“, изјавила Јанг. Таа додала дека „родителите не сакаат да слушнат дека не се добри во воспитувањето или дека прават нешто погрешно, дури и кога тоа е вистина“.

Нејзините тврдења треба да се сфатат како лично искуство, а не како научен заклучок. Сепак, истражувањата покажуваат дека родителите навистина можат да ги користат дигиталните уреди за да им помогнат на децата да се смират, додека поголемата изложеност на екрани истовремено може да значи помалку можности за разговор и меѓусебна интеракција.

Семејство без екрани

Јанг имала можност да чува двегодишно и четиригодишно дете кои, според нејзините зборови, воопшто не користат екрани. „Никогаш не гледале филм. Никогаш не виделе Ајпед. Не смеат да гледаат ниту фотографии на мобилен телефон“, изјавила таа. Додала дека нивните родители во спалната соба имаат платно за проектор бидејќи воопшто немаат телевизор во куќата.

Децата го поминуваат времето во игра и разговор

Според нејзините зборови, децата поминуваат голем дел од времето читајќи и играјќи си. Таа ги смета за „интелектуално најнапредните деца“ кои ги запознала во текот на шестгодишното работно искуство.

Таа вели дека двегодишното дете веќе зборува со цели реченици, додека четиригодишното самостојно создава биоми и ги подредува играчките-животни според „временскиот период и климата“. Јанг смета дека една од причините би можела да биде тоа што од децата кои не користат екрани се очекува повеќе да учествуваат во разговорите и самостојно да пронаоѓаат начини да се забавуваат.

Ваквите набљудувања се интересни во контекст на истражување кое покажало дека повеќе време поминато пред екран е поврзано со помалку разговори меѓу родителите и малите деца.

„Децата не се навикнати да чекаат“

Јанг смета дека децата кои поминуваат многу време пред екрани може потешко да ги поднесуваат моментите кога уредите не им се достапни.

„Малите деца кои поминуваат многу време пред екрани се чувствуваат непријатно кога екраните не им се достапни. Потешко успеваат сами да се забавуваат со играчки, креативни активности, престој во природа или со сопствената фантазија“, објаснила таа.

Јанг смета и дека навиката на брза и постојана забава може да го отежне прифаќањето на ситуации во кои детето мора да чека или самостојно да си најде занимација. „Зборовите ’не‘ или ’не сега‘ го активираат нивниот нервен систем бидејќи не се навикнати веднаш да не го добијат она што го сакаат“, рекла таа. „Ако нешто не разберат веднаш, ментално и емоционално се блокираат, а тоа доведува до негативни реакции кон учењето“, истакнала дадилката.

„Самите ги подготвувате своите деца за неуспех. Екраните им го уништуваат мозокот и вие го знаете тоа!!!“, напишала таа во видеото и во описот.

На крајот рекла дека искуството со ова семејство дополнително го зацврстило нејзиното уверување дека малите деца не треба да поминуваат време пред екрани. Сепак, нејзиното искуство не може да се изедначи со научен доказ дека целосната забрана на екраните е неопходна за сите деца. Досегашните истражувања главно покажуваат поврзаност, додека стручните препораки го ставаат акцентот на возраста на детето, времетраењето и начинот на користење на екраните, како и на тоа кои активности екраните ги заменуваат во секојдневниот живот.

Што велат истражувањата

Истражување објавено во списанието „JAMA Pediatrics“ во 2023 година опфатило 7.097 деца и покажало поврзаност меѓу подолгото време поминато пред екран на возраст од една година и поголемиот ризик од тешкотии во развојот на комуникациските вештини и вештините за решавање проблеми на возраст од две и четири години. Ризикот бил поголем колку повеќе време децата поминувале пред екран. Сепак, важно е да се нагласи дека станува збор за опсервациска студија, па резултатите покажуваат поврзаност, но не докажуваат дека самите екрани предизвикуваат развојни тешкотии.

Друго истражување, исто така објавено во „JAMA Pediatrics“, следело 220 семејства и покажало дека повеќе време поминато пред екран било поврзано со помал број зборови што децата ги слушаат, помалку нивни вокализации и помалку разменување реплики во разговорите меѓу родителите и децата на возраст од 12 до 36 месеци.