Додека продолжуваат руската војна против Украина и американско-израелската војна против Иран, тензиите меѓу Киев и Техеран достигнаа ново ниво. Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, во неделата ја обвини Украина за напад врз ирански трговски брод во Каспиското езеро.
„Зеленски нападна ирански трговски брод и уби морнар“, напиша тој, нарекувајќи го потегот „очигледно кршење на Повелбата на Обединетите нации, извршено по налог на Израел со цел Европа да биде вовлечена во неговата војна“.
Арагчи изјави дека во разговорите со високата претставничка на Европската Унија за надворешна и безбедносна политика Каја Калас и со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров јасно порачал дека она што го направил „бесплатниот корисник од Киев“ не може да остане без одговор.
Во меѓувреме, израелскиот министер за надворешни работи Гидеон Сар разговарал со својот украински колега Андриј Сибиха и го поканил во посета на Израел.
„Разговаравме за предизвиците со кои се соочуваат нашите земји, вклучувајќи ја и заканата што ја претставува Иран“, напиша Саар, предупредувајќи на иранските испораки на дронови и ракети за руската воена машинерија.
Овие пораки покажуваат дека Украина влегува во сè подиректен судир со Техеран.
Сепак, според експертите кои разговарале со Киев Пост најверојатниот ирански одговор нема да биде директен ракетен напад врз Украина. Тие сметаат дека Техеран располага со поевтини опции чие потекло е потешко да се докаже. Меѓу нив се зголемување на воената помош за Русија, кибернетички операции, напади врз украински интереси во странство и попречување на регионалните линии за снабдување.
Односите меѓу Украина и Иран почнаа сериозно да се влошуваат многу пред најновиот конфликт. На 8 јануари 2020 година, иранската противвоздушна одбрана го собори авионот на „Ukraine International Airlines“ на летот ПС752, кратко по полетувањето од Техеран. Во несреќата загинаа сите 176 лица што се наоѓаа во авионот.
Оттогаш Украина, заедно со Канада, Шведска и Обединетото Кралство, бара транспарентност, правда и утврдување на одговорноста.
Руската инвазија ги претвори и онака нарушените односи во отворено непријателство. Киев во 2022 година ја укина акредитацијата на иранскиот амбасадор и го намали бројот на ирански дипломатски персонал во Украина, иако иранската амбасада во Киев остана отворена.
Во меѓувреме, дроновите „Шахед“, со ирански дизајн, станаа едно од главните руски оружја за напади врз украинските градови, енергетската инфраструктура и цивилите. Украина воведе санкции против Иран и повеќепати го обвини дека овозможува продолжување на руската војна.
Иран негираше директна вмешаност во руските напади и покрај бројните докази дека Москва користи системи со ирански дизајн и дека од Техеран добила технологија, делови и помош за организирање на нивното производство.
Односите дополнително се влошија откако Украина во јуни 2025 година главно позитивно реагираше на израелските напади врз Иран и ги интензивираше контактите со противниците на иранскиот режим.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски во февруари 2026 година во Минхен се сретна со иранскиот престолонаследник во егзил, Реза Пахлави, а повторно се сретнаа следниот месец во Париз.
Потоа, Пахлави учествуваше на Црноморскиот безбедносен форум во Одеса, каде што партнерството меѓу Москва и Техеран го нарече „Оска на хаосот“.
Украина, исто така, ја прогласи Иранската револуционерна гарда за терористичка организација.
Овие потези, најверојатно, дополнително го зацврстија впечатокот во Техеран дека Киев повеќе не се бори само против Русија вооружена со иранско оружје, туку и политички се позиционира на страната на Израел и на иранската опозиција.
Омар Ашур, експерт за безбедносни и воени студии на Институтот за постдипломски студии во Доха, за Киев Пост изјавил дека предупредувањето на Арагчи треба сериозно да се сфати.
„Тоа е многу јасен сигнал. Некој облик на одмазда е веројатен, но директен напад врз Украина и понатаму е помалку веројатен“, истакнал Ашур.
Според него, Техеран главно претпочита асиметрични, индиректни операции, за кои е тешко да се докаже одговорноста.
Првото можно сценарио вклучува засилување на информативниот и дипломатскиот притисок, упатување закани, повикување дипломати на разговори, ширење пропаганда и обиди Украина да се прикаже како држава што дејствува во интерес на Израел.
Второто сценарио е индиректна воена ескалација преку Русија. Иран би можел да ѝ испорачува на Москва дополнителни делови за дронови, техничка поддршка, компоненти за производство и обука.
Русија веќе масовно произведува системи развиени врз основа на дроновите „Шахед“. Поради тоа, најважниот придонес на Иран можеби нема да биде испраќањето дополнителни дронови, туку помошта што би ѝ ја дал на Москва за унапредување на нивната технологија, производството и координацијата на нападите.
Дополнителна опасност претставува и продлабочувањето на соработката во областа на балистичките ракети. Соединетите Американски Држави тврдат дека Иран ѝ испорачал на Русија балистички ракети со краток дострел „Fath-360“, додека Ројтерс објави дека руски војници поминале обука за нивно користење во Иран и дека Техеран се подготвувал да испрати и лансирни системи.
Натамошната ескалација би можела да вклучи дополнителни ракети и лансери, нови варијанти на оружје, компоненти или поширока соработка во производството.
Таквата помош би го зајакнала веќе воспоставениот руски модел на напади, во кој дроновите од типот „Шахед“ и лажните цели се користат за исцрпување на украинската противвоздушна одбрана, по што следуваат балистички и крстосувачки ракети во големи комбинирани напади.
Ашур како можни форми на одмазда ги навел и кибернетичките операции, прикриените напади врз украинските интереси во странство, како и притисокот врз линиите за снабдување во Каспискиот регион.
Тој и натаму смета дека директен ирански напад со балистички ракети врз Украина е најмалку веројатното сценарио. Дури и доколку дојде до таков напад, тој најверојатно би бил ограничен и главно симболичен, бидејќи Иран нема капацитет да ѝ нанесе на Украина поголема штета од онаа што веќе ѝ ја нанесува Русија.
Можноста за поголема иранска помош за Русија предизвикува особена загриженост, бидејќи Украина веќе се соочува со сериозен недостиг од ракети-пресретнувачи за противвоздушна одбрана.
За време на средбата со американскиот претседател Доналд Трамп во Вашингтон во вторникот, Зеленски разговарал за издавање лиценци на Украина за производство на ракети за системите „Патриот“.
Средбата беше одбележана со значително подобра атмосфера во споредба со нивниот јавен судир во Белата куќа во февруари 2025 година.
Ариел Коен, нерезидентен висок соработник на Евроазискиот центар при Атланскиот совет и член на Советот за надворешни односи, за Киев Пост изјавил дека подобрувањето на политичките односи и ветувањето за лиценцирање нема да го решат моменталниот недостиг од ракети во Украина.
Конечниот договор, планот за производство и роковите за испорака сè уште не се јавно објавени.
„Самата лиценца не ја пополнува таа празнина“, истакнал Коен.
Тој проценил дека една ракета-пресретнувач за системот „Патриот“ чини меѓу три и пет милиони долари и дека на Украина ѝ се потребни најмалку 300 такви ракети пред почетокот на зимата.
Според него, Полска понудила пренос на технологија, додека Германија, која располага со потребните индустриски капацитети и е помалку изложена на руски напади, се споменува како можна производствена база.
Во Германија веќе треба да започне производството на ракетите „PAC-2 GEM-T“ на компанијата Рејтеон, во соработка со европскиот производител на ракети МБДА.
Првите испораки не се очекуваат пред 2027 година, додека преговорите за производство на понапредниот систем „PAC-3“ во Германија сè уште не завршиле со постигнување договор.
Компанијата Рејтеон одделно изрази интерес за заедничко производство на ракети за системот „Патриот“ со Украина. За време на посетата на Вашингтон, Зеленски се сретна и со претставници на Локхид Мартин, производителот на ракетите „PAC-3“.
Сепак, интересот на индустријата не е исто што и воспоставена и функционална производствена линија.
Американската армија на 29 јули му додели на Локхид Мартин седумгодишен договор за производство на ракети „Патриот“ во вредност до 58,6 милијарди долари, во време кога војните во Украина и Иран создаваат сè поголем притисок врз американските залихи.
Локхид Мартин планира до 2030 година тројно да ги зголеми своите производствени капацитети.
Големината на договорот покажува колку е сериозен недостигот, но и зошто овој проект не може да ги реши непосредните потреби на Украина.
Секое дополнително зголемување на иранската помош за Русија би ѝ овозможило на Москва да го зголеми обемот и сложеноста на комбинираните напади многу пред да започне домашното или европското производство на ракети за системот „Патриот“.
Украина би била принудена да ги троши своите ретки и скапи ракети-пресретнувачи на сè поголем број дронови, балистички и крстосувачки ракети, како и лажни цели.
Коен смета дека Зеленски се обидува да ја намали зависноста на Украина исклучиво од американската извршна власт, истовремено соработувајќи со Конгресот, производителите на оружје и сојузничките влади.
За време на посетата на Вашингтон, Зеленски се сретнал со американски сенатори и претставници на големи одбранбени компании.
Додека украинскиот претседател ја следел седницата од галеријата на Сенатот, сенаторите со 86 гласа „за“ и 12 „против“ го поддржаа продолжувањето на постапката за усвојување на Законот на Линдзи О. Греам за воведување санкции против Русија и Иран.
Таквиот пристап би можел да даде резултати на подолг рок, но не ја отстранува непосредната ранливост на Украина пред почетокот на зимата.
По разговорот со Сибиха во вторникот, Арагчи го ублажи тонот, но не се откажа од иранското барање за надомест на штетата.
Тој изјави дека Сибиха го уверил оти нападот врз иранскиот брод бил ненамерен и дека Украина не сака ескалација.
„Ниту Иран не сака ескалација, но јасно порачавме дека секој напад врз нашите граѓани или интереси е неприфатлив. Штетата мора да биде надоместена“, напиша Арагчи.
Сибиха разговорот го опиша како отворен. Тој изјави дека украинските активности се насочени исклучиво кон одбрана на земјата од руската агресија и дека никогаш не биле насочени против цивилни бродови или луѓе.
Истовремено, тој го предупреди Техеран да не ја заострува ситуацијата и го повика да ја прекине секоја помош за руската незаконска војна.
Разговорот ја намали непосредната можност за директен судир. Сепак, не го реши поширокиот спор меѓу двете земји, ниту способноста на Иран дополнително да ги направи руските напади поопасни, како и постепеното подобрување на односите меѓу Украина и Израел.
Се чини дека двете земји го оставаат зад себе неодамнешниот спор поради сомнежите дека жито украдено од териториите на Украина под руска окупација било транспортирано до Хаифа, и сè повеќе се насочуваат кон соработка во спречувањето на заканата од иранските дронови.
