Секоја година ја посетуваат околу 2,5 милиони луѓе, привлечени од неверојатната историска приказна што тука буквално може да се види и допре на секој чекор. Зад тој огромен интерес се крие судбината на град кој некогаш бил дом на околу 20.000 луѓе, а потоа за многу кратко време исчезнал и со векови останал скриен од погледите. Токму таа фактичка состојба – дека цел еден свет исчезнал речиси преку ноќ и повторно бил откриен дури по долг период – ја прави Помпеја едно од највпечатливите места во Европа.

Древниот град Помпеја е подигнат на вулканска карпа

Денешна Помпеја е мал, но шармантен град сместен во истоимената долина, веднаш покрај познатите урнатини. Целосно е ориентирана кон туризмот, па на посетителите им нуди бројни хотели, традиционални ресторани и разновидни, често многу специфични продавници. Но на истиот тој простор некогаш стоел древен римски град, изграден на вулканска карпа што се издигала 30 метри над нивото на морето. Неговиот живот нагло бил прекинат на 24 август 79 година, кога ерупцијата на Везув целосно го уништила. По тоа, Помпеја со векови останала скриена под дебел слој пепел, сè до нејзиното случајно откривање, дури 1600 години подоцна.

До ерупцијата се верувало дека Везув е обична планина

До тој кобен ден, за Везув се верувало дека е обична планина. А потоа, околу 12 часот, се слушнал силен тресок и низ кратерот на вулканот избила лава, додека смртоносниот облак од гасови достигнал височина од дури 33 километри. Се проценува дека при ерупцијата биле ослободени 100.000 пати повеќе топлинска енергија од атомските бомби фрлени врз Хирошима и Нагасаки во Јапонија. Температурата достигнала 300 степени Целзиусови, што било доволно за во дел од секунда да ги усмрти луѓето.

По монструозниот столб од вулкански материјал што се надвиснал над градот, во кој тогаш живееле околу 20.000 луѓе, следувал „дожд“ од камења и пепел што затрупал сè во радиус од 70 километри. Последователните земјотреси и плимни бранови траеле сè до следното утро. Помпеја била избришана од лицето на земјата. Преживеаните можеле само да се обидат да ги пронајдат своите мртви и да побегнат на некое побезбедно место. Точниот број на жртви никогаш не бил утврден.

Благодарение на трговијата со вино и масло, животот во градот цветал

Но животот во древна Помпеја започнал многу, многу пред смртоносната ерупција на Везув. Првата населба на тоа место ја основале Етрурците уште кон крајот на 7 век пред нашата ера. Помпеја, опкружена со ѕидини, им служела како безбедно пристаниште и трговски центар. Подоцна со градот владееле Грците и Самнитите, а во 290 година пред нашата ера власта ја презеле Римјаните. Помпеја, благодарение на профитабилната трговија со вино и масло, постепено, но сигурно доживеала вистински економски процут.

Ископувањата и истражувањата почнале дури по 1860. година

Уште стотици години по катастрофата, за древна Помпеја воопшто не се знаело. Иако повремено биле откривани ретки остатоци од некој насликан ѕид, дури во 1763 година бил пронајден натпис што го потврдил вистинското име на градот Помпеја. А во 1860 година, кога за директор на археолошкиот локалитет бил избран Џузепе Фиорели, започнале првите сериозни ископувања на изгубениот град. Тој бил првиот што применил систем за конзервирање на откритијата, а неговата работа подоцна, од 1924 до 1961 година, ја усовршил археологот Амедео Мајури.

Помпеја како туристичка дестинација врие од историски локации што мора да се видат. Една од најпопуларните дефинитивно е најстариот до денес сочуван римски амфитеатар, кој можел да прими 20.000 луѓе и во кој се организирале борби со животни и гладијатори, како и извршувања на казни. Тука е и Храмот на Аполон, посветен на тој грчки и римски бог. Токму за време на неговото владеење се одржувале гладијаторски игри, но и театарски претстави во чест на неговата сестра Дијана и него.

Центар на политичкиот и културниот живот бил Форумот

Помпејскиот форум, некогашното средиште на верскиот, политичкиот и културниот живот на древниот град, е воедно и негов главен плоштад долг 142 и широк 38 метри, опкружен со импресивна колонада од дорски и јонски столбови. Во негова непосредна близина се наоѓаат одлично сочувани бањи, додека Палестрата со базен во центарот открива простор каде младите Помпејци се подготвувале за физички и интелектуални предизвици. Тука е и големиот театар, некогашен дом на трагедија, комедија, танц, музика и политички собири, како и храм посветен на египетската божица Изида, бројни приватни резиденции и раскошни аристократски куќи. Подгответе се за повеќечасовно истражување, бидејќи сето ова е само дел од богатството на локалитетот што едноставно мора да се види во Помпеја.

Во Помпеја постоеле и бордели, кои ги користеле богатите и влијателните лица

Жртвите на вулканот им се посветени на таканаречената „Градина на бегалците“. Стар лозов насад сместен во задниот дел на Помпеја денес е почивалиште за 13 луѓе кои очајнички се обидувале да побегнат од ерупцијата. Гипсените отисоци од нивните тела, згрчени од ужас, живописно ја прикажуваат трагедијата што ги снашла жителите на градот. Помпеја била позната и по борделите, односно „куќите на задоволството“, каде уживале богатите моќници. Овие места во минатото се опишувале како „еротски деликатеси“, но нивната реалност всушност била трагична. Имено, поголемиот дел од сексуалните работнички биле робинки, лишени од основни човечки права. Денес, во остатоците од овие бордели може да се видат бројни експлицитни еротски сцени насликани на ѕидовите.

Ликовната уметност, особено фреските, биле исклучително популарна во Помпеја. Можеле да се видат и во јавни и во приватни згради. Голем број простории во древниот град биле мали и без прозорци, па жителите користеле светли слики за да ги „оживеат“ и визуелно да ги зголемат.

Благодарение на трудот и знаењето на големите истражувачи и археолози, Помпеја, за среќа, не останала заборавен град. Ако ви се пружи можност, задолжително посетете ја — сигурно нема да зажалите!