Иран е подготвен да разгледа компромиси за постигнување нуклеарен договор со САД, но само ако Американците се подготвени да разговараат за укинување на санкциите, изјави ирански министер за Би-Би-Си. Од друга страна, американските претставници постојано нагласуваат дека Иран, а не САД, го попречува напредокот во долгорочните преговори, пишува Би-Би-Си.
Вчера, американскиот државен секретар Марко Рубио изјави дека претседателот Доналд Трамп претпочита договор, но дека е многу тешко да се постигне таков со Иран. Сепак, во интервју за Би-Би-Си во Техеран, заменик-министерот за надворешни работи на Иран, Маџид Тахт-Раванчи, рече дека САД се во движење и дека мора да докажат дека сакаат договор. Тој додаде: „Ако се искрени, сигурен сум дека ќе бидеме на добар пат за договор“.
Трамп се закани дека ќе го нападне Иран ако не се постигне договор за ограничување на неговата нуклеарна програма, додека САД истовремено го зголемуваат своето воено присуство во регионот. Ескалацијата доаѓа откако Иран насилно ги потисна антивладините протести низ целата земја минатиот месец, во кои групите за човекови права велат дека се убиени илјадници луѓе.
САД и Иран одржаа индиректни разговори во Оман претходно во февруари. Тахт-Раванчи потврди дека втората рунда треба да се одржи во Женева во вторник и ги опиша досегашните разговори како „повеќе или помалку позитивни, но е прерано да се суди“. Трамп, исто така, ги опиша разговорите како позитивни.
Како доказ за подготвеност за компромис, заменик-министерот ја посочи понудата на Техеран да го разреди збогатувањето на ураниум на 60 проценти. Тоа ниво, блиску до потребното за оружје, ги продлабочи сомневањата дека Исламската Република се движи кон развој на нуклеарно оружје, тврдење што Техеран отсекогаш го негираше.
„Подготвени сме да разговараме за ова и за други прашања поврзани со нашата програма ако се подготвени да разговараат за санкции“, рече Тахт-Раванчи. Тој не прецизираше дали тоа значи укинување на сите или само на некои санкции.
На прашањето дали Иран ќе се согласи да го испрати својот повеќе од 400 кг високо збогатен ураниум надвор од земјата, како што направи според договорот од 2015 година, тој рече дека е „прерано да се каже што ќе се случи за време на преговорите“. Русија, која прифати 11.000 кг ниско збогатен ураниум како дел од договорот од 2015 година од кој Трамп се повлече три години подоцна, понуди да го врати материјалот.
Едно од клучните барања на Иран беше разговорите да се фокусираат исклучиво на нуклеарното прашање. „Нашето разбирање е дека тие дојдоа до заклучок дека ако треба да има договор, фокусот треба да биде на нуклеарното прашање“, рече Тахт-Раванчи. Доколку се потврди, тоа би бил клучен чекор напред за Иран, кој ги смета далекусежните барања на Вашингтон за целосно запирање на збогатувањето како пречка за каков било договор.
Иран го смета ова за црвена линија и кршење на неговите права според Договорот за неширење на нуклеарно оружје. Тахт-Раванчи изјави за Би-Би-Си дека „прашањето за нулто збогатување повеќе не е прашање и, што се однесува до Иран, тоа повеќе не е на маса“. Тоа е во спротивност со коментарите што Трамп ги даде на новинарите во петокот, велејќи: „Не сакаме никакво збогатување“.
Иранскиот преговарач, исто така, повтори дека Техеран одбива да разговара за својата програма за балистички ракети, клучно барање од Израел, земјата кон која се насочени ракетите. „Кога бевме нападнати од Израелците и Американците, нашите ракети ни дојдоа на помош, па како можеме да прифатиме дека ги губиме нашите одбранбени способности“, нагласи тој.
Ирански дипломат изрази загриженост поради спротивставените пораки на американскиот претседател. „Слушаме дека се заинтересирани за преговори. Тие го кажаа тоа јавно, го кажаа и во приватни разговори преку Оман“, рече тој. Но, во своите последни забелешки, Трамп се префокусираше на промена на режимот, велејќи: „Се чини дека е најдоброто нешто што може да се случи“.
„Не го слушаме тоа во приватни пораки“, забележа Тахт-Раванчи, осврнувајќи се на пораките пренесени преку министерот за надворешни работи на Оман, Саид Бадр бин Хамад Ал-Бусаиди, кој сега е главен арапски посредник. Тахт-Раванчи, исто така, го доведе во прашање зголемувањето на американското воено присуство во регионот, предупредувајќи дека уште една војна би била „трауматична, лоша за сите… сите ќе страдаат, особено оние што ја иницираат оваа агресија“.
Тој додаде: „Ако почувствуваме дека ова е егзистенцијална закана, ќе одговориме соодветно“. На прашањето дали Иран би ја гледал американската воена кампања како борба за опстанок, тој одговори: „Не е мудро дури ни да се размислува за толку опасно сценарио бидејќи целиот регион ќе биде во хаос“. Иран постојано јасно ставаше до знаење дека би ги сметал американските воени бази во регионот како легитимни цели. Кога беше прашан за повеќе од 40.000 американски војници што сега се распоредени во регионот, Тахт-Раванчи одговори дека тоа би била сосема поинаква ситуација.
Високи ирански претставници водат интензивни разговори со колегите од регионот, кои разговараа по телефон со претседателот Трамп за итноста од избегнување војна. „Гледаме дека скоро сите во регионот сакаат да избегнат војна“, рече Тахт-Раванчи. Иран постојано го обвинува Израел дека се обидува да го саботира процесот на преговори. Изненадувачкиот израелски напад минатиот јуни, кој ја предизвика таканаречената 12-дневна војна, се случи само неколку дена пред Иран да се сретне со американски претставник, нарушувајќи го кредибилитетот на Техеран.
Познато е дека Иран е разочаран од недостатокот на напредок во минатогодишните разговори, а иранските претставници го критикуваа фактот дека договорите постигнати во една рунда често се менуваа помеѓу состаноците. Учеството на зетот на американскиот претседател, Џаред Кушнер, во последните разговори на почетокот на февруари, Иран го сметаше за позитивен сигнал за поголем ангажман на САД.
Иако многу набљудувачи остануваат скептични дека е на дофат нов договор, Тахт-Раванчи рече дека Иран ќе оди на следната рунда разговори во Женева со надеж дека може да се постигне договор. „Ќе направиме сѐ што можеме, но и другата страна мора да докаже дека е искрена“, заклучи тој.
