Анализата на иранските царински податоци покажува дека кинеските компании само во првите шест месеци од оваа година му испратиле на Техеран околу 1.300 пратки со опрема која може да се користи во производството на дронови и ракети.

Станува збор за таканаречена стока со „двојна намена“ – опрема која може да има цивилна примена, но се користи и во воени системи. Пратките биле испраќани од Кина до иранското Министерство за одбрана и компании поврзани со него, а меѓу нив имало GPS-уреди, електромотори, делови за авионски мотори и друга чувствителна електроника. Многу од пратките во царинските документи ја носат ознаката „Член 119“, одредба од иранските царински правила со која се предвидува целосно ослободување од царина за увоз на оружје и одбранбена опрема.

Воздушен мост кон Техеран

Според истрагата на „ВСЏ“, интензивирањето на снабдувањето следело откако американската морнарица ја ограничила иранската поморска трговија. Тогаш, според податоците за летовите, се забрзал воздушниот сообраќај меѓу Кина и Иран.

Особено се издвојува иранската авиокомпанија „Mahan Air“, која е под американски санкции, а го зголемила бројот на летови од Пекинг, Шангај и Гуангжу кон Техеран. До крајот на април имала околу 27 летови неделно, во споредба со четири на почетокот на март, според податоците на „FlightRadar24“.

Токму по овој пат, наведува „ВСЏ“, во Иран пристигнувале пратки потребни за обновување на програмата за беспилотни летала и балистички ракети.

Материјал за „Шахед“ дронови и ракети

Кинеските компании со години го снабдуваат Иран со компоненти кои можат да завршат во неговите дронови. „ВСЏ“ во новата истрага идентификувал делови кои се користат во иранските беспилотни летала „Шахед“, вклучително и чувствителна електроника. Иран ги користи овие летала во својот арсенал, а нивната конструкција е позната и по тоа што Русија ги користи во нападите врз Украина.

Особено важен е натриум перхлоратот, хемиско соединение кое се користи за производство на цврсто ракетно гориво за балистички ракети. Според „ВСЏ“, кинеските компании продолжиле да го продаваат и покрај американските санкции, додека Иран, по претходните напади врз својата ракетна програма, морал да ги обновува резервите.

Во еден случај, кинеската компанија „Haokun Energy“ наводно се обидела да организира продажба на натриум перхлорат преку компанија во Пекинг. Во документот што го разгледал „ВСЏ“ се наведува дека за зделката требало да се добијат кинески дозволи, а компанијата тврдела дека координирала со кинеските власти за дел од дозволите да бидат обработени доверливо. Не е утврдено дали зделката на крајот била реализирана.

Кинески сателитски снимки поврзани со смртта на американски војници

Уште посериозен елемент од истрагата се однесува на сателитските снимки. Американски претставници ги поврзале снимките со висока резолуција, кои Иран ги набавил преку кинески компании, со нападот врз американската база „Muwaffaq Salti“ во Јордан на 17 јули, во кој загинале тројца американски војници, а четворица биле ранети.

Вашингтон не ја обвини кинеската влада за директно учество во нападот, ниту пак јавно ги објави имињата на компаниите кои ги доставиле снимките. Сепак, американски претставници го поврзале случајот со кинеската поддршка за иранските воени способности и разговарале за тоа со кинеските колеги. Пекинг побарал докази и ги отфрлил таквите обвинувања.

Се обиделе да набават и модерни МАНПАДС-системи

Според истрагата, кинеските компании не се занимавале само со електроника и компоненти.

Американското Министерство за финансии во мај санкционирало кинески и хонгконшки компании поради обиди да му набават оружје на Иран, вклучително и преносни противвоздушни системи МАНПАДС. Една од мрежите се обидела да ги достави таквите системи до Иран преку Белорусија за да го прикрие крајниот корисник, но зделката не успеала.

Американските претставници притоа предупредиле дека Иран веќе користи постари системи од домашно производство, базирани на кинески модели, но сака пристап до понови и поефикасни верзии.

Кина останува клучен купувач на иранската нафта

Воената соработка е само еден дел од односите меѓу Пекинг и Техеран. Кина, според податоците што ги наведува „ВСЏ“, станала убедливо најголемиот купувач на иранска нафта и откупува повеќе од 80 отсто од иранскиот извоз на сирова нафта. Со тоа му обезбедува на Техеран важен извор на приходи и покрај американските санкции.

Парите, според американски претставници и лица запознаени со трансакциите, се пренасочуваат преку мрежа на компании во Хонгконг и кинески банки, а дел од плаќањата се вршат во јуани преку кинескиот платен систем „CIPS“, што му отежнува на Вашингтон да врши надзор.

Американската Комисија за економско и безбедносно преиспитување на односите меѓу САД и Кина минатата недела дополнително предупредила дека Кина е „убедливо најважната економска спасувачка линија“ за Иран, особено преку купувањето на неговата нафта.

Инаку објавувањето на истрагата на „ВСЏ“ доаѓа во чувствителен момент. Шји вчера се сретнал со Трамп во Вашингтон, а на дневен ред биле трговијата, вештачката интелигенција, Тајван и пошироките односи меѓу САД и Кина. Иран притоа претставува едно од најчувствителните прашања, бидејќи Вашингтон истовремено се обидува да одржи постабилни односи со Пекинг и да изврши притисок врз Техеран.

Републиканскиот претседател отфрлил дел од загриженоста поради кинеската поддршка за Иран. Кога претходно бил прашан за односот на Кина кон Техеран, Трамп рекол дека Шји се однесува „прилично добро“ и дека кинескиот претседател лично му кажал оти Кина не му испраќа оружје на Иран.

Дел од американските конгресмени бараат прашањето за кинеската помош за Иран да биде меѓу главните теми на разговорите меѓу двајцата претседатели. Сенаторката Елиса Слоткин му напишала на Трамп дека постои „голем и сè поголем број докази“ за помош од страна кинеските компании во иранскиот развој на програмите за дронови и ракети, како и во одржувањето на иранската економија.

Пекинг, од друга страна, ги отфрла обвинувањата дека ги прекршува меѓународните правила. Кинеските власти тврдат дека го почитуваат меѓународното право, се спротивставуваат на „едностраните американски санкции“ и ги отфрлаат обидите Кина да биде „оцрнета и поврзана со конфликтот на Блискиот Исток“.

Сепак, документите што ги анализирал „ВСЏ“ покажуваат дека, независно од јавната дипломатска реторика, кинеско-иранската економска и технолошка врска во последните месеци станала важен дел од способноста на Техеран да ги одржува своите воени програми.