Неважно дали за вас е Чомолунгма, Сагармата или Еверест, највисоката точка на планетата Земја за секој планинар и алпинист претставува светилиште. Тоа е место кон кое се стремат сите што своето постоење го посветиле на планината, природата и запознавањето на самиот себе. Токму на тоа место, пред точно 73 години, на 29 мај 1953 година во 11:30 претпладне, била испишана историја.

Додека за сер Едмунд Хилари, новозеландскиот пчелар, многу се знае, името на неговиот сопатник Тензинг Норгај со децении неправедно останувало во сенка, иако без неговата насмевка и челичните бели дробови врвот веројатно никогаш не би бил достигнат.

Медицинско чудо наречено Шерпаси

Европејците во 19 век се упатиле кон хималајските пространства и таму ги запознале висинските носачи кои се претставиле како Шерпаси. И денес многумина грешат мислејќи дека тоа е назив на занимање – Шерпасите се народ, медицинско чудо од тибетското плато.

Науката потврдила: тие веќе 11.000 години живеат на височини каде воздухот „убива“. Нивните тела се приспособени – циркулацијата им е побрза, белите дробови подобро апсорбираат кислород, а во крвта поретко им се создаваат згрутчувања. Тие се здрави таму каде што другите заболуваат од висинска болест. Токму од тој народ, иако судбински неприпаден, израснал Тензинг Норгај.

Кој бил Тензинг Норгај

Роден како Намгјал Вангди, момчето добило ново име откако тибетски лама заклучил дека е реинкарнација на побожен човек. Тензинг Норгај во превод значи „богат следбеник на верата“. Не го знаел точниот датум на раѓање, па по историскиот подвиг одлучил токму 29 мај да го слави како свој роденден.

Неговиот пат до врвот бил послан со трње. Како наемен работник трпел навреди, две години го одбивале за експедиции бидејќи формално не припаѓал на Шерпасите, туку на народот Боте. Сепак, неговата упорност се исплатила кога го ангажирал Ерик Шиптон. Тензинг меѓу мноштвото носачи се издвојувал по нешто што парите не можат да го купат – неодоливата насмевка која не ја симнувал ниту на најтешките искачувања.

Пријателство посилно од бездна

Судбината ги споила Норгај и Хилари во 1953 година. Планинарите велат дека тие двајца склопиле сојуз каков што се гледа само на места каде животот е евтин, а честа скапа. Кога Едмунд се лизнал во една од морничавите пукнатини во глечерот, Тензинг со молскавична реакција го затегнал јажето и му го спасил животот.

Тој момент на доверба ги довел до последната пречка – карпа висока 12 метри, денес позната како „Хилариевата скала“ (која Шерпасите со гордост ја нарекуваат грбот на Тензинг). Ја преминале и застанале таму каде што никој пред нив не бил.

Интересен факт: На самиот врв, Хилари ја направил познатата фотографија на Норгај како држи цепин со знамиња, но фотографија од Хилари на врвот не постои – Тензинг, според сопственото признание, тогаш не знаел да користи фотоапарат, а Хилари не инсистирал.

Наследство што трае

По освојувањето на Еверест, светот се променил за двајцата. Тензинг бил одликуван со највисоките британски признанија, го основал Хималајскиот алпинистички институт и едуцирал генерации планинари. Неговото семејство ја продолжило традицијата – на 50-годишнината од искачувањето, на Еверест заедно се искачиле нивните синови, Џамлинг Тензинг и Питер Хилари, докажувајќи дека на покривот на светот не се освојува само планина, туку се гради вечно братство.